امروز : یکشنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶ - 2017 April 30
۱۴:۵۸
ادموند
کمک مالی
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 104126
تاریخ انتشار: ۲۶ مرداد ۱۳۹۳ - ساعت ۰۶:۰۰
تعداد بازدید: 10
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات پایگاه خبری ، مهدوی پیروان موعود ; ، سلسله نشست‌های نقد و بررسی کتاب‌های درسی در مقطع متوسطه عصر امروز در محل انجمن قلم

به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات پایگاه خبری ، مهدوی پیروان موعود ; ، سلسله نشست‌های نقد و بررسی کتاب‌های درسی در مقطع متوسطه عصر امروز در محل انجمن قلم ایران برگزار شد.

این اولین نشست از این سلسله‌ نشست‌ها بود که با حضور محمدرضا سرشار، عباسعلی براتی‌پور، دکتر فریدون اکبری مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی دفتر تألیف کتب فارسی در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی وزارت آموزش و پرورش و محمد گودرزی کارشناس این دفتر و با حضور جمعی از نویسندگان و معلمان زبان ادبیات فارسی برگزار شد.

در ابتدای این نشست سرشار با اشاره به نام‌گذاری سال 1393 به سال اقتصاد و فرهنگ از سوی رهبر معظم انقلاب گفت: انجمن قلم در راستای این نامگذاری فرهنگی اقدامات و کارهایی انجام داده است. جلسه‌ای به همراه بنده و آقای پرویز با آقایان محمدیان، امانی تهرانی، عسگری و ناصری برگزار شد. انجمن نامه‌ای به آموزش و پرورش نوشته بود تا در مسئله تألیف کتب درسی با این وزارتخانه همکاری داشته باشد که منجر به جلسه فوق شد.

در راستای این جلسه تصمیم بر این شد ابتدا به نقد و بررسی کتاب‌های درسی بپردازیم و از همین‌رو در این جلسه با کتاب ادبیات فارسی سال اول متوسطه آغاز کردیم. کتاب فارسی، ادبیات فارسی و زبان فارسی سه کتاب سال اول متوسطه است.

وی در ادامه افزود: آقای براتی‌پور در حوزه شعر و بنده هم در حوزه نفت این کتب را بررسی کرده‌ایم و بناست که از نگاه ادبیات به این کتاب‌ها نگریسته شود.

در ادامه این نشست اکبری گفت: از سال‌های پیش نسبت به باریک‌اندیشی‌های استاد سرشار آگاه بوده و از آن بهره‌ برده‌ایم و امسال هم باز در یک طرحی به منظور ارتقای سواد شنیداری دانش‌آموزان از لحن گرم استاد سرشار استفاده کرده‌ایم. در بحث تهیه و تدوین محتوای کتب درسی یک سند و نظام‌نامه‌ای داریم که این سند در بنیاد اسناد فرادستی دیگر شکل گرفته است که اگر کسی بخواهد زوایای کتاب‌های درسی را بررسی کند حتماً به آن اسناد فرادستی خواهد رسید. در طول 12 سال تحصیلی رویکرد تألیف و سازماندهی کتاب معطوف به آبشخورهای فراوان است.

وی افزود: در رویکرد تألیف کتاب برای یک رویکرد عام و یک رویکرد خاص هستیم که رویکرد عام ما بر مبنای فطرت‌شناسی و گسترش باورهای الهی است و در گروه ادبیات رویکرد خاص ما یک رویکرد مهارتی در حوزه زبان است که در کنار رویکرد مجموعه‌ای از اصول را نیز داریم. یکی از اصول ما حرکت از زبان به سمت ادبیات است. زبان‌آموزی مهم‌ترین اصل در دوره دبستان است ولی هر اندازه به سال‌های پایانی نزدیک می‌شویم از زبان فاصله گرفته و به ادبیات نزدیک می‌شویم.

اکبری افزود: یکی از نقدهایی که در تألیف کتب درسی وارد می‌شود این است که در گذشته متون قوی و فخیم مانند کلیله و دمنه در مدارس آموزش داده می‌شده است ولی امروز چنین نیست که باید گفت آن نگاه سنتی دیروز امروز حاکم نیست. تربیت سواد بیداری، شنیداری، مهارت خواندن، مهارت درک متن و... در برنامه‌های آموزشی دیده شده است تا بتوانیم به یک زبان ساده نقد علمی و علمی را در دانش‌آموزان ایجاد کنیم که این مباحث در تألیف کتاب‌های درسی در نظر گرفته شده است.

وی ادامه داد: در حوزه زبان‌آموزی از تجربه‌های دیگران استفاده می‌‌کنیم که در این حوزه مبحث نظریه‌شناسی مطرح می‌شود و سعی می‌کنیم که با توجه به رویکرد شناسایی فطرت این نظریه‌ها را مطرح کنیم. آموزش یک پدیده چند سویه است زیرا مخاطب انسان است که دارای سؤال است و این سؤال یک مسئولیت در مؤلف کتب درسی ایجاد می‌کند و پاسخی به نیازهای دانش‌آموز داده شود. من پیشنهاد می‌دهم موضوع جلسات بعدی را به بررسی کتب تازه تألیف تخصیص دهیم. کتاب نگارش و انشاء کتاب تازه‌ای است که برای پایه هفتم تألیف شده که اگر این درس به درستی تدریس شود دروس دیگر چون ریاضی را نیز تقویت می‌کند. کتابی که در این جلسه مورد نقد قرار خواهد گرفت بیش از 15 سال است که تدریس می‌شود و تمام واژگان آن مورد نقد است و ما نیز به آن نقد داریم.

عباسعلی براتی‌پور در ادامه این نشست گفت: چینش اشعار این کتاب قابل قبول است و از همان روش سابق وام گرفته شده است در بررسی‌ها به نظرم آمد که برخی از شعرا اشعارشان بیشتر است ولی به طور کلی تنوع اشعار مناسب است. محور صحبت‌های خودم را در شعر به سه پایه اخلاق، ادب و حکمت قرار داده‌ام ما بحثی داریم تحت عنوان تنافر حروف که در برخی اشعار انتخاب شده لحاظ نشده است استفاده از اشعار مرحوم اعتصامی در خور توجه است مؤلفین کتب درسی سعی کرده‌اند در نگارش کتاب بیشتر بر روی تاریخ ادبیات تمرکز کنند همچنین استفاده از اشعار قدمای شعر کار نیکویی است.

سرشار در ادامه این جلسه توضیح داد و گفت: مخاطبان کتاب اول دبیرستان جدید حدود 14 سال سن دارند و با توجه به تقسیم‌بندی‌های روان‌شناسانه نوجوان تلقی می‌شوند پس با این تفاسیر با یک نوجوان روبه‌رو هستیم و باید این کتب را در مقایسه با این گروه بررسی کرد. ادبیات معمولاً به عنوان یک هنر علم تلقی می‌شود که درک هنری آن قابل توجه است اولین‌ نکته‌ای که نخوانده در مورد این کتاب با آن روبه‌رو می‌شویم اسامی مؤلفین کتاب است علی‌رغم اینکه مؤلفان این کتاب از اساتید و فضلای دانشگاهی هستند اما اسمی از نویسندگان مطرح حوزه نوجوان به چشم نمی‌آید به علاوه اینکه در تهیه این کتب استفاده از روانشناسان نیز باید مورد توجه قرار بگیرد تا علایق نوجوانان را بشناسد و در محتوای کتب آن را لحاظ کند.

وی افزود:‌ کتاب ادبیات فعلی کتاب شوق‌انگیزی برای نوجوانان‌مان نیست ولی کتاب فارسی هم به همین نحو است ولی به شدت کتاب ادبیات فارسی نیست. در حوزه کودک و نوجوان آثار رابه چند دسته تقسیم می‌کنیم یکی آثاری که درباره کودکی و نوجوانی یک شخص است و یکی هم اینکه به صورت خطابی کودک و نوجوان را نصحیت می‌کند و نوع سوم هم آثاری برای کودکان و نوجوانان است. بخش اعظم کتاب فارسی از نوع ادبیات خطابی است.

سرشار گفت:‌ اگر بتوان به جایی رسید که دانش‌آموز وقتی قبل از آغاز سال تحصیلی کتاب را می‌گیرد تا انتها مطالعه کند آنجا اتفاق بزرگی افتاده است.

وی با طرح یک سؤال گفت: در اینجا یک سؤال مطرح است و آن هم اینکه چرا در تألیف کتب درسی عده‌ای بله و عده‌ای خیر که ممکن است پاسخ درخوری هم برای این سؤال وجود داشته باشد. برای مثال از دو داستانی که در این کتاب آورده شده است یک داستان از یک نویسنده نه‌ چندان مطرح است که داستان چندانی هم ندارد که به نظرم می‌توان از داستان‌های سایر نویسندگان که از غنای ادبی بیشتری برخودار بودند استفاده کرد. باید در انتخاب داستان اقتضائات نوجوان لحاظ شود زیرا داستان‌هایی دیگری هم وجود دارد که قوی‌تر هستند. یکی از موضوعات که در تدوین کتاب‌های درسی باید حل شود استفاده از آثار افرادی است که صلاحیت شخصیتی، سیاسی، عقیدتی و... را ندارد آیا می‌خواهیم در انتخاب آثار فقط وجه ادبی افراد در نظر گرفته شود یا اینکه پیشینه شخصیتی و فردی را نیز دخیل نماییم که به نظرم باید روی این نکته بحث شود برخی افرادی که مدنظر بنده هستند و ممکن است که در این کتاب هم نام‌شان وجود داشته باشد کوچکترین دفاع و حرکتی در راستای انقلاب، اسلام و جمهوری اسلامی نداشته‌اند که به نظرم در حق افرادی که عمر خود را برای انقلاب و دفاع از آن گذاشته‌اند کم لطفی شده است. یکی دیگر از نقدهایی که بر این کتاب می‌تواند وارد کرد در بخش اَعلام است که اطلاعات کامل و صحیح به دانش‌آموز ارائه نکرده است به نظرم می‌آید کسی که اعلام زبان فارسی را نگاشته دارای دید صحیحی در حوزه سیاسی نبوده است زیرا همانطور که همه آگاهند یکی از روش‌های جهت‌دهی در حوزه فرهنگ دایرة‌المعارف نویسی است و می‌نویسند آن طور که می‌خواهند نوشته شود برای نمونه به نکته‌ای در این کتاب اشاره می‌کنم وقتی سخن از رضاخان در اَعلام این کتاب آمده است فقط سال تولد، درگذشت و به سلطنت‌ رسیدن در آن قید شده و انگار نه انگار که جنایتی کرده، کشف حجاب کرده، آزادیخواهان را به بند کشیده و به قتل رسانده و... که این را می‌گذاریم به پای اشتباه انسانی.

سرشار اضافه کرد:‌ ویرایش این کتاب تناسبی با سن مخاطب ندارد غلط فاحشی در متون وجود ندارد ولی اگر یک ویراستار خاص این سن این کار را انجام می‌داد حتماً با تغییرات زیادی روبه‌رو بودیم این کتاب از نظر رسم‌الخط هم برای این سن مناسب نیست فرهنگستان زبان و ادب فارسی که حقوق می‌گیرد و خروجی هم از سوی‌شان دیده نمی‌شود در حوزه رسم‌الخط متولی است یا آموزش و پرورش که به نظرم باید یک کارگروهی برای رسم الخط صحیح تشکیل دهد این کتاب در علائم و نقطه‌گذاری‌ها نیز نسبتاً پراشتباه است همچنین در معرفی کتاب در بخش اعلام نیز به سادگی از کنار معرفی کتب رد شده و فقط به نویسنده اکتفا شده است. همچنین در دو سه نوشته ما شاهدیم که از نثر شکسته استفاده شده که توصیه نمی‌شود این موضوع برای نوجوانان مورد استفاده قرار بگیرد.

اکبری در پاسخ به نقدهای سرشار گفت: ما همیشه پیش‌نویسی از کتاب‌‌های درسی را برای استاد سرشار ارسال می‌کنیم و ایشان هم به دقت نظرات خود را بیان می‌کند کتاب مورد نقد سال‌های پایانی را به سر می‌برد و تا دو سال آینده شاهد کتاب جدیدی خواهیم بود. ما برای شکل زبانی ویرایش و نگارش کتب درسی به یک شیوه‌نامه‌ای رسیده‌ایم که این شیوه‌نامه، شیوه‌نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی است جدا نویسی واژه‌ها موضوعی است که در کتب درسی در دستور کار قرار داده‌ایم تا دانش‌آموز در سطوح ابتدایی با معنا و شکل مستقل واژه آشنا شود ولی در سطوح بالاتر فرهنگستان شیوه‌نامه خود را ابلاغ کرده است. کتاب‌های درسی هیچ تأثیری از رسانه‌های خاص ندارد و کتاب‌ها زیر چتر آموزش و پرورش تألیف می‌شود و به نظرم رسانه‌ها برای نمونه صداوسیما خوراک خود را در برنامه‌ها از کتاب‌های درسی انتخاب می‌کنند در تألیف کتب درسی افرادی فعالیت می‌کنند که هر کدام در حوزه‌های گوناگون متخصص هستند متخصصان روانشناسی، متخصصان تعلیم و تربیت و... در گروه تألیف کتاب عضویت دارند که از نظرات‌شان استفاده می‌شود البته ما باز هم به این موضوع بسنده نمی‌کنیم و کتاب به متخصصان خارج از این گروه هم ارسال می‌شود. علاوه بر این ما کتاب را برای اساتید دو زبانه در استان‌های دیگر ارسال می‌کنیم تا تنش‌‌های زبانی و قومیتی را از کتاب خارج کنیم پس تلاش بر این است از تمام حوزه‌های قلمرو زبان‌آموزی و ادبیات کودک و نوجوان استفاده شود کتاب ادبیات فارسی 1 براساس موضوع و کتاب ادبیات فارسی 2 براساس فرم تدوین شده است پس ناچاریم از کتاب ادبیات محاوره و گفت‌وگو استفاده کنیم.

وی افزود: یکی از نقدهایی که بر این کتاب وارد است استفاده از ادبیات تعلیمی و خطابی است خوب این موضوع ناگزیر است زیرا ادبیات ما مملو از ادبیات دینی است اما سعی شده که از سایر گونه‌های ادبی نیز سود برده شود. البته این نکته نیز نباید فراموش شود که این کتاب یک کتاب درسی است و برای تعلیم و تربیت در نظر گرفته شده است. در تدوین کتب درسی باید به ذائقه عمومی دانش‌آموزان توجه شود تا پذیرش آن سلب گردد کتاب مورد نظر مربوط به بیش از 15 سال پیش است ولی هر بار که خواستیم این کتاب را تدوین کنیم با موجی مواجه شدیم که باز به ویرایش کتاب‌های سال‌های ابتدایی برگشتیم.

در این نشست که معلمان نیز حضور داشتند به شدت نسبت به حجم کتاب و موضوعات طرح شده در آن نقد داشتند که اکبری گفت معلم‌ها بیشتر روی مباحثی توقف کرده‌اند که بیشتر در حوزه فرابرنامه‌ای است و به آموزش و اجرا برمی‌گردد و ارتباط چندانی به تألیف ندارد ما کتاب زبان‌های ملی کشورهای آلمان، آمریکا و مالزی را بررسی کرده‌ایم که بعضاً تا 250 صفحه هم رسیده است ما معمولاً از سوی دیگر بام افتاده‌ایم و مداوم می‌‌گوییم که کتاب‌های درسی حجیم است ولی این ربطی به تألیف ندارد بلکه باید در نحوه آموزش بازبینی صورت گیرد بزرگترین مشکل ما که نیاز به تجدیدنظر دارد بحث آموزش نیروی انسانی است آموزش و شیوه آموزش را باید تغییر داد اما پیوسته به دنبال کم کردن حجم کتاب هستیم.

سرشار در ادامه گفت:‌ در ابتدای کتاب موضوعی ذکر شده که از آن می‌توان به نقد تأویلی از آن یاد کرد که ما تضادی اساسی با نقد تأویلی داریم. یا در کتاب زبان فارسی ساخت‌گرایی مورد توجه است که با این ساخت‌گرایی مشکلی عقیدتی داریم و باید پاسخی برای آن داشت که چرا ساخت‌گرایی آری ولی ساختارشکنی نه.

در انتهای جلسه محمد گودرزی کارشناس گروه زبان و ادبیات فارسی دفتر تألیف کتب درسی گفت: به طور کلی برگزاری این جلسه بسیار سودمند است زیرا آگاه شدن از نظرات معلمان و نویسندگان می‌تواند به تکمیل شدن کتاب کمک کند. یکی از آرزوهایی که داریم این است شاهد باشیم تا دانش‌آموز پس از تحویل گرفتن کتاب‌های درسی سراغ کتاب‌های ادبیات رفته و آن را مطالعه کند.

وی خاطرنشان کرد: شاید حجم کتاب درسی زیاد نباشد و شاید این حجم را باید کاهش داد ولی به نظرم این موضوع به نوع نگاه معلم بازمی‌گردد معلمی که به کتاب به چشم هنری نگاه می‌کند همیشه حجم کتاب را زیاد می‌داند و معلمی که کتاب را با یک نگاه علمی می‌نگرد حجم کتاب را کم تلقی می‌کند.

انتهای پیام/س

منبع : فارس

برچسب ها:
آخرین اخبار