امروز : دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 5
۲۳:۰۸
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 122206
تاریخ انتشار: ۷ آبان ۱۳۹۳ - ساعت ۱۵:۴۱
تعداد بازدید: 15
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه پایگاه خبری ، مهدوی پیروان موعود ; ، با توجه به دغدغه‌های مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری درباره ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه پایگاه خبری ، مهدوی پیروان موعود ; ، با توجه به دغدغه‌های مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری درباره احیای تمدن اسلامی به ویژه فعالیت در حوزه علوم انسانی اجتماعی و طرح آن در شورای عالی انقلاب فرهنگی و همین‌طور تهیه اسناد بسیار زیاد، باز هم آموزش، پژوهش، علوم انسانی، فرهنگ عمومی و ... در مرکز تمرکز و بررسی قرار گرفته است و بر این اساس رهبر معظم انقلاب حکم دور جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی را ارائه دادند که طی آن دغدغه‌های فرهنگی کشور از حوزه تولید علم تا تحول علوم انسانی مدنظر ایشان قرار گرفته است.

به منظور بررسی برخی از مفاد حکم جدید رهبری در حوزه مهندسی فرهنگی خطاب به مسئولان شورای عالی انقلاب فرهنگی متن مصاحبه منتشر نشده علی‌اکبر اشعری، مدیر باغ کتاب تهران، محقق و پژوهشگر فرهنگی و رئیس سابق سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در ماهنامه فرهنگ اسلامی بدین شرح ارائه می‌شود:




*استاد به عنوان نخستین سؤال مهندسی فرهنگی را چطور تعریف می‌کنید؟

- در موضوع فرهنگ، از یک جهت با سه قلمرو مواجه هستیم؛ نخست خودِ «فرهنگ» به مثابه روح حاکم بر کالبد جامعه. دوم عناصر فرهنگی، که در واقع کوچک‌ترین اجزاء فرهنگ است مانند یک رسم و یا یک هنجار و سوم اقدامات فرهنگی که گاه به تولید محصول فرهنگی نیز می‌انجامد؛ مانند برگزاری انواع جشن‌ها و جشنواره‌های فرهنگی یا تولید انواع محصولات فرهنگی اعم از آثار نوشتاری، موسیقیایی، نمایشی و غیره.

تنظیم روابط این سه به نحوی که به تولید آثار فرهنگی‌ای بینجامد که موجب رشد فضیلت‌های اخلاقی شود و جامعه را به سمت تعالی مبتنی بر آموزه‌های وحیانی و متناسب با شرایط و اقتضائات ملی و جهانی سوق دهد، نیازمند طراحی‌ای است که به آن مهندسی فرهنگی می‌گوییم. 

شورای انقلاب فرهنگی نیز مهندسی فرهنگی را این گونه تعریف می‌کند: فرایند باز طراحی، اصلاح و ارتقاء شئون و مناسبات نظام‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی کشور بر اساس فرهنگ مهندسی شده با توجه به شرایط، ویژگی‌ها و مقتضیات ملی و جهانی است.

مرزهای مهندسی فرهنگی، انسان به مثابه عضو جامعه است

*آیا مهندسی فرهنگی صرفاً در سطح عمومی جامعه موضوعیت دارد یا بخش‌های مختلف، سازمان‌ها و خانواده‌ها نیز می‌توانند موضوع آن باشند؟

- موضوع مهندسی فرهنگی، انسان به مثابه عضوی از جامعه است؛ اعم از کوچک‌ترین و البته بنیادی‌ترین نهاد جامعه، یعنی خانواده، تا جوامع بزرگ‌تری نظیر جوامع فامیلی، تحصیلی، شغلی و غیره، تا جوامع باز هم بزرگتری چون اقوام و پیروان ادیان و مذاهب مختلف، تا نهایتاً یک ملت و جامعه جهانی. البته از آنجا که مرزهای فرهنگی لزوماً همان مرزهای جغرافیایی نیستند، ای بسا فرهنگ‌هایی چه به طور طبیعی و چه از طریق تهاجم، مرزهایی به مراتب گسترده‌تر از مرزهای جغرافیایی پیدا می‌کنند.

*متولی مهندسی فرهنگی کدام نهاد است؟ همکاران این نهاد در طراحی مهندسی فرهنگی چه سازمان‌هایی هستند؟

-مرکز اصلی سیاست‌گذاری فرهنگی کشور و همچنین ساماندهی دستگاه‌های مختلف برای نیل به اهداف فرهنگی، شورای عالی انقلاب فرهنگی است. بنابراین این شورا به عنوان راهبر نظام مدیریت راهبردی فرهنگی، عهده‌دار تدوین سند مهندسی فرهنگی کشور است. به همین دلیل هم هست که رهبر معظم انقلاب تدوین سند مهندسی فرهنگی را از این شورا مطالبه کرده‌اند. اما هر چند با حضور مسئولان اصلی نظام در این شورا، عملاً شورای انقلاب فرهنگی برای طراحی یا اتخاذ تصمیم در هر موضوعی، همه نهادهای مهم کشور را درگیر می‌کند، اما به دلیل شمول فرهنگ در همه ساحت‌ها اعم از علمی، اقتصادی، سیاسی، نظامی و غیره، این شورا نه تنها باید در چنین طراحی‌هایی ظرفیت کارشناسی همه نهادهای حکومتی را به کار گیرد؛ بلکه باید از حداکثر توان نخبگی و کارشناسی کشور در حوزه‌های غیر وابسته به دولت نیز استفاده کند. تا با این کار علاوه بر برخورداری از خرد جمعی، موضوع را به عنوان یک امر مهم ملی که در پیاده سازی آن همکاری همگان را نیاز دارد، مطرح کند.

نقص‌های سند مهندسی فرهنگی کشور

* ارزیابی شما از سند مهندسی فرهنگی کشور چیست؟ این سند چقدر وافی به مقصود است؟

- البته نفس تدوین چنین سندی از ضروریات است و همانطور که قبلاً هم عرض شد، جایگاه این تدوین شورای عالی انقلاب فرهنگی است؛ اما این که این سند تا چه حد جامعیت دارد و بخش‌های مختلف آن پیوستگی دارند، جای تأمل است. هر چند شنیده‌ام که هنوز در خود شورا گفت‌وگوهایی درباره پاره‌ای اصلاحات در متن سند هست.

همینجا لازم می‌دانم به نکته‌ای که قبلاً هم بارها از طریق مصاحبه و یادداشت در رسانه‌ها مطرح کرده‌ام، بپردازم؛ ببینید؛ نظام ما مبتنی بر مردم‌سالاری اسلامی است، یکی از مشخصات چنین نظامی مشورت در امور است. به همین دلیل قانون اساسی نیز تشکیل و نقش آفرینی انواع شوراها در اداره امور کشور نظیر شورای نگهبان، مجلس شورای اسلامی و شوراهای شهر و غیره را پیش بینی کرده است.

یک نمونه دیگر از مشورت که نهادهایی چون مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای نگهبان، هیات دولت، مجلس شورای اسلامی، قوه قضائیه، شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگر مجامع تصمیم ساز، قبل از تصویب هر مصوبه می‌توانند با استفاده از فرصت رسانه‌ها از آن بهره بگیرند، استفاده از ظرفیت نخبگان و کارشناسان است. در این طرح هم بهتر بود این کار صورت می‌پذیرفت تا لااقل همین سرنوشتی که فعلاً پیدا کرده را پیدا نمی‌کرد؛ یعنی پس از نهایی شدن سند در صحن شورا و در مرحله ابلاغ، با یک نقد معطل نمی‌ماند.

به منظور خودداری از طولانی شدن گفت‌وگو، صرفاً به چند نکته مرتبط با فصل اول (کلیات) سند فرهنگی اشاره می‌کنم:

 -عبارت: «با توجه به شرایط، ویژگی‌ها و مقتضیات ملی و جهانی» در تعریف مهندسی فرهنگی فاقد جهت گیری متناسب با اهداف نظام اسلامی است. صرفِ «شرایط، ویژگی‌ها و مقتضیات ملی و جهانی» نمی‌تواند جهت‌گیری روشنی برای یک جامعه توحیدی باشد و نمی‌تواند منظور واضعِ این واژه یعنی رهبر معظم انقلاب را که دغدغه بسط ارزش‌های اسلامی در رفتار فردی و اجتماعی جامعه ایرانی را دارند، برآورده سازد.  

-در بند ٢ کلیات، سطوح فرهنگی به «فرهنگ ملی(ایرانی اسلامی)» و «فرهنگ عمومی» و «فرهنگ حرفه‌ای» تقسیم شده است، در حالی که پاره فرهنگ‌هایی نظیر «اقوام» و «پیروان مذاهب» و «ساکنان مناطق» که گاه فرهنگ رایج در میان آنها بسیار شکل گرفته‌تر و ریشه‌دارتر از فرهنگ حرفه‌ای است اشاره نشده است. در حالی که در ساماندهی فرهنگی به خوبی می‌توان از ظرفیت عناصر همگرای این پاره فرهنگ‌ها برای توسعه و ارتقای فرهنگ ملی استفاده کرد. البته در حالی به فرهنگ مناطق اشاره نشده که در ماده ١٦ همین سند می‌بینیم که به عنوان یکی از دو قلمرو اجرایی سند به «قلمرو استانی» اشاره شده است.

- فرهنگ یک ملت یا یک جامعه خواسته و ناخواسته همواره تحت تاثیر دیگر فرهنگ‌ها است؛ خواه این تأثیر پذیری از طریق تعامل و به طور طبیعی باشد، چه از طریق تهاجم و ... آیا در مهندسی فرهنگی به این داد و ستدها یا تهاجم‌ها چه در بخش تعاریف و دیگر بخش ها نباید ساماندهی شوند؟

- در بند١١ کلیات قلمرو «پیوست فرهنگی» این گونه تعریف شده است: «پیوست فرهنگی سندی است مشتمل بر مطالعات کارشناسی مبین پیش بینی پیامدهای فرهنگی و اعمال الزامات و استانداردهای مربوط در هر نوع طرح، تصمیم و اقدام کلان فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، حقوقی و قضائی متناسب با مقتضیات و شرایط جامعه در چارچوب نقشه مهندسی کشور». همانطور که ملاحظه می‌فرمایید به زعم تدوین کنندگان این بند، در تصمیمات کلان فقط به «پیامدهای فرهنگی» اشاره شده است؛ در حالی که یکی دیگر از نکات مهم در اجرای طرح‌ها که باید در قلمرو پیوست فرهنگی به آن اشاره شود همسویی با فرهنگ ملی و همچنین طراحی نحوه استفاده از زمینه های فرهنگی در اجرایی کردن برنامه ها است تا برنامه‌ها با کمترین هزینه اجتماعی و اقتصادی به اجرا در آید.

- جامعه هدف مندرج در بند ١٧ کلیات با قلمرو جغرافیایی مندرج در بند ١٥ هماهنگی ندارند. به این معنا که همه جامعه هدف لزوماً در قلمرو جغرافیایی ایران حضور ندارند. از سوی دیگر در نبرد سایبری به ویژه در حال حاضر و با توجه به مزیت تکنولوژیکی مخاصم، در حداقل رویارویی، لازم است دفاع از تهاجم در زمین دشمن انجام شود؛ در حالی که ابزارهای دشمن که اتفاقاً می‌تواند منطقه مناسبی برای این رویارویی باشد در اختیار حاکمیتی کشور نیست.

*نظر به اینکه ما در عصر «ساختارهای شبکه‌ای» زندگی می‌کنیم، آیا می‌توان گفت که موفقیت مهندسی فرهنگی در گرو یک ساختار شبکه‌ای است تا بتوان تمامی کنش‌گران این عرصه را به گونه‌ای هم‌افزا سازماندهی کرد؟

- همانطور که ملاحظه می‌فرمایید، این سند هم به یک ساختار بسنده نکرده است؛ لیکن همانطور که در پاسخ پرسش‌های قبلی عرض کردم، در بیان ساختارها به برخی ‌اولویت‌ها توجه نشده است.

*عملکرد مهندسی فرهنگی کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ مهم‌ترین آسیب‌ها و چالش‌های کشور در این زمینه کدامند؟

-همانطور که مستحضرید، هم در بیانات مقام معظم رهبری و هم در مقدمه سند به «ستاد راهبری مهندسی فرهنگی کشور» اشاره شده است. چرا که مهندسی فرهنگی از موضوعاتی است که برای توفیق در اجرا به عوامل مختلفی از جمله امکان «خود اصلاحی» سند نیاز دارد. این کار، همچنین آرایش نهادها و سازمان‌های ذیربط و پایش آنها برای نیل به اهداف به مرکزیتی نیاز دارد که این مرکز می‌تواند همان ستاد راهبری باشد.

همچنین صرف نظر از عوامل بیرونی مهمترین چالش روبروی این سند، اراده مبتنی بر ایمان مجریان آن است. کم نبوده‌اند طرح‌های مهمی که به دلیل اولویت نداشتن در نظر برخی مسئولان یا به اجرا در نیامده یا آنقدر ضعیف اجرا شده که تأثیر اجتماعی چندانی نداشته است.

عزم ملی و باور ایمانی مؤلفه‌های اجرایی کردن سند مهندسی فرهنگی است

* برای رفع آسیب‌ها و غلبه بر چالش‌های استراتژیک کشور در این زمینه چه راهبردهای کلانی را پیشنهاد می‌کنید؟ 

-ممکن است مهندسی فرهنگی در مرحله طراحی با بهره‌گیری از دانش و تجربه و خلاقیت برخی نخبگان و کارشناسان به سهولت قابل انجام باشد، اما در مرحله اجرا، همانطور که گفته شد، به تلاش گستره وسیعی از نهادها به ویژه نهادهای أموزشی دارد؛ تلاشی که باید طی پالایش بسیاری از متون و روش‌های درسی به ویژه در حوزه علوم انسانی صورت گیرد تا نیروی انسانی تربیت شده در این مراکز اعم از راهبران و تولید کنندگان آینده محتواهای فرهنگی و دیگر کارگزاران با باور فرهنگ اسلامی منبعث از آموزه‌های وحیانی و ایمان به ضرورت همکاری در این طرح مهم، در تحقق اهداف مهندسی فرهنگی جدیت لازم را داشته باشند.

به نظر من مهمترین نکته در اجرایی کردن این گونه اسناد، ایجاد یک عزم ملی مبتنی بر باور ایمانی و نه دستوری است. ایجاد چنین عزمی نیز راه‌کارهای خود را دارد؛ از جمله همانطور که عرض شد، تربیت و به کارگماری متصدیانی مؤمن به راه امام و رهبری انقلاب و اهداف این سند.

*امروز وارد عصر اطلاعات شده‌ایم این عصر چه دلالت‌هایی برای مهندسی کشور دارد؟

-ببینید! انبوه داده‌ها و اطلاعات که سیل آسا به ویژه در فضای مجازی منتشر می‌شود، نه تنها لزوماً موجب دانایی افراد نمی شود، بلکه ای بسا به انحراف افکار عمومی از حقایق و واقعیت‌ها و نهایتاً گسترش جهل می‌انجامد. هر چه جامعه بشری بیشتر در معرض بمباران چنین اطلاعاتی قرار می‌گیرد، بیشتر به قدرت تمیز حق از باطل و درست از نادرست نیاز پیدا می‌کند. بشر امروز برای تمیز حق از باطل و درست از نادرست علاوه بر نیاز به بصیرت یعنی عقل خدابنیان، به ملاک‌های تشخیص در هر یک از حوزه‌های معرفتی نیاز دارد.

چنین عقلی از یک سو با تکیه بر وحی و از سوی دیگر با برخورداری از معیارهای شناخت به توانایی دست پیدا می‌کند نه تنها از چنان قدرت و منطقی برخوردار است که انبوه اطلاعات نه تنها برایش سرسام آور نیست و او را در وادی حیرت سرگردان نمی‌کند، بلکه می‌تواند در قالب مهندسی و قاعده مند کردن واردات ذهنی، بهترین اطلاعات را در راه اهداف خود استخدام و پردازش کند.

به ویژه امروز که رویارویی جهانی، بیش از شکل سنتی و نظامی آن شکل تلاش برای انحصار مدیریت افکار عمومی را پیدا کرده، شاهدیم مدیریت تولید و انتشار اطلاعات عموماً در اختیار بنگاه‌های وابسته به جریان سلطه است و آنها با دسترسی به غالب اطلاعات تولید شده در فضای مجازی تلاش بر مدیریت این اطلاعات برای رسیدن به اهداف خود دارند. به نظر من علاوه بر مطالبی که پیشتر عرض کردم، ضرورت پرداختن به مهندسی فرهنگی از جمله مهندسی تولید و اشاعه اطلاعات را نمایان می‌کند. 
انتهای پیام/

منبع : فارس

برچسب ها:
آخرین اخبار