امروز : جمعه ۱۹ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 9
۰۸:۲۴
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 13423
تاریخ انتشار: ۲۵ خرداد ۱۳۹۲ - ساعت ۰۶:۲۶
تعداد بازدید: 211
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، هر یک از کاندیداهای موجود در انتخابات ریاست‌جمهوری پیش رو سکان اداره کشور را ...

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، هر یک از کاندیداهای موجود در انتخابات ریاست‌جمهوری پیش رو سکان اداره کشور را بر عهده گیرد، بی‌نیاز از مشورت و اشارت کارشناسان و تحلیلگران زبده به ویژه در حوزه اقتصاد ایران نخواهد بود.

محمدرضا محمدخانی سال‌ها مسئولیت امور زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس را بر عهده دارد و حاصل سال‌ها پژوهش و تحقیق کارشناسان و مشاوران مرکز پژوهش‌های مجلس را در این گفت‌وگو به نامزدهای ریاست‌جمهوری عرضه کرده است.

محمدخانی معتقد است تدوین طرح جامع به عنوان زیر مجموعه‌ای از استراتژی کلی نظام در همه زیرمجموعه‌های اقتصاد به خصوص در حوزه استراتژیکی مانند انرژی یک ضرورت و اولویت تغییر ناپذیر است.

وی ریشه بسیاری از مشکلات کشور را در نداشتن چنین طرح‌های جامع و برنامه‌های عملیاتی می‌داند و تاکید می‌کند برای بعضی حوزه‌ها مانند میادین مشترک باید برنامه‌های عملیاتی مقدس غیر قابل تغییر طراحی کنیم.

بخش اول گفت‌وگوی فارس با معاون امور زیربنایی مرکز پژوهش‌های مجلس پیش روی شماست.

*تدوین طرح جامع اولویت بی چون و چرای بخش نفت و انرژی کشور

فارس: حوزه انرژی یکی از استراتژیک‌ترین حوزه‌های اقتصاد ایران است در این حوزه برنامه‌های مختلف آرمانی و غیرآرمانی و حتی الزامات غیرقابل گذشت مطرح می‌شود در حوزه انرژی، چالش‌هایی مانند مصرف، تولید صیانتی، تأثیرگذاری بر جایگاه منطقه‌ای و جهانی، تکمیل زنجیره‌ ارزش و امثال آن مواجه هستیم. در این حوزه بزرگ و پر از موضوعات مهم، اولویت‌های کاندیدای ریاست جمهوری باید روی چه مواردی تنظیم شود تا هم کشور روی ریل صحیح بیفتد و هم منفعت بیشتری نصیب کشور شود؟

محمدخانی: ما در این مدت متوجه شده‌ایم که کشور در حوزه انرژی فاقد استراتژی است و برنامه راهبردی و طرح جامع ندارد. قبل از انقلاب اسلامی یکبار در سال 1349 و یکبار در سال 1355 طرح جامع انرژی تهیه شد که در سال 49 دستگاه‌ها این طرح را قبول نکردند، اما در سال 55 این طرح را پذیرفتند.

اما فراموش نکنیم آن زمان ظرفیت نفت ما بالا و ظرفیت برق پایین بود. گاز بسیار محدود بود و انرژی‌های دیگر وجود نداشت.

حوزه نفت و گاز را نیز نمی‌توانیم از حوزه انرژی منفک بدانیم و همه انواع انرژی را باید با هم ببینیم، به همین دلیل باید حتماً طرح جامع انرژی را تهیه کنیم برای تهیه طرح جامع انرژی اول باید استراتژی یا برنامه راهبردی بنویسیم.

فارس: تجربه تدوین طرح‌ جامع یا برنامه راهبردی در حوزه‌های دیگر در کشور وجود دارد؟

محمدخانی: ما در هیچ زمینه‌ای استراتژی، طرح جامع و برنامه عملیاتی نداریم و در خیلی جاها مثل یک مغازه‌دار به صورت روزانه برنامه‌ریزی و عمل می‌کنیم.

این به معنای آن نیست که در کشور کاری انجام نشده است، چنانکه کشور ایران در چنین محدودیت‌های سنگین ناشی از تحریم توانسته است، خود را در طول 33 سال اداره کند. در نتیجه اولین کاری که باید در کشور انجام شود، تدوین طرح جامع انرژی است.

پایه تهیه طرح جامع انرژی تهیه طرح و برنامه کل نظام درباره کل بخش‌های اقتصاد است. یعنی شما نمی‌توانید طرح جامع انرژی را بدون تعیین تکلیف کشاورزی، صنعت، معدن، خدمات و امثال آن تهیه کنید.

یک وزیر جایی می‌گوید من می‌خواهم چنین کنم، اما ممکن است این قدم بزرگ باشد و منابع محدود کشور از بقیه حوزه‌ها دریغ شود. به همین دلیل قبل از تهیه طرح جامع باید برنامه‌ عملیاتی چشم‌انداز کشور تهیه شود. این برنامه و طرح هم براساس سند چشم‌انداز و انواع سیاست‌های کلی ابلاغ شده تهیه می‌شود.

اولین چیزی که در تمام این بخش‌ها کمبود وجود دارد، استراتژی و برنامه عملیاتی است. بعد می‌توانیم به سراغ چگونگی تأمین انرژی برویم. ما الان با موضوعات به طور عاطفی برخورد می‌کنیم. مثلاً دوست داریم به روستاها گاز برسانیم در حالی که از نظر کارشناسی این کار در فواصل دور غلط است. در طرح جامع نوع مصرف هر محل و هر موضوعی مشخص می‌شود و هدف رساندن انرژی می‌شود.

چون برنامه‌ عملیاتی مطابق با چشم‌انداز نداریم، لذا خروجی منابع مالی و نیروی انسانی قوی کشور تبدیل به ضعف مفرط می‌شود و آن وقت تصور می‌کنیم تحریم باعث مشکلات ما بوده است. در صورتی که این گونه نیست، جاهایی نیز بی‌برنامگی به ما آسیب می‌رساند.

مدیران ما ترجیح می‌دهند زود کار را به نتیجه برسانند و به همین دلیل هیچ وقت به دنبال یک طرح مدون و قدرتمندی که ممکن است نتیجه آن به آنها نرسد؛ نمی‌روند.

در حوزه نفت و گاز در بسیاری موارد بی‌توجهی کردیم و صدماتی به ما وارد شده است. مثلاً در این طرح جامع باید ببینیم مخازن نفت و گاز را چطور باید نگهداری و از آنها صیانت کرد.

به صورت جداگانه گفته‌ایم باید تزریق گاز یا آب داشته باشیم، اما عملاً این کار اتفاق نیفتاده است چرا که پیش‌نیازهای آن اتفاق نیفتاده است. سرمایه‌گذاری مورد نیاز در نفت و گاز بسیار وسیع است و اگر بخواهیم عقب‌ماندگی‌ها را جبران کنیم، در یک برنامه 5 ساله باید بین 150 تا 200 میلیارد دلار هزینه کنیم.

*طرح سرمایه‌گذاری 11 میلیارد دلاری در پالایش نفت که عقیم ماند 

فارس: فقط در حوزه بالادست نفت با این مشکل مواجه هستیم؟

محمدخانی: نه فقط در نفت بلکه در سیستم‌های مرتبط با نفت هم مشکل داریم، مثلاً پالایشگاه‌ها البته تاسیسات و سرمایه‌گذاری روی آنها صورت گرفته است اما هنوز در حال خراب کردن و از بین بردن سرمایه‌ها هستند.

فارس: چطور؟

محمدخانی: چون متأسفانه آمارها در چند سال اخیر کتمان می‌شود، آمار من قدیمی است،اما در سال‌های 83، 84 و 85 مطالعاتی انجام شده بود و دیده بودند 30 درصد از نفت خام کشور تبدیل به نفت کوره می‌شود متوسط دنیا در آن زمان 15 درصد بود که درصد بالای ما هم روی آن مؤثر بود در حالی‌که تکنولوژی روز دنیا روی 4 درصد عمل می‌کند.

مطالعاتی در سال 83 انجام گرفت و برای 9 پالایشگاه موجود کشور 3 یا 4 سناریو طراحی کردند، تا این پالایشگاه‌ها را ارتقا داده و اصلاح کنند. آن زمان برآورد این بود که اگر بین 10 تا 11 میلیارد دلار هزینه می‌کردیم، ظرف 5 تا 6 سال می‌توانستیم پالایشگاه‌ها را ارتقا دهیم.

بهترین طرح آن مطالعات تولید نفت کوره را به 4 درصد هم می‌رساند تمام فرآورده‌ها نیز به استاندارد روز جهان می‌رسید. یعنی حتی محدود به یورو 4 و یورو 5 نیز نمی‌ماند.

نفت کوره ارزان‌تر از نفت خام است و اگر 30 درصد تولید نفت کوره به 4 درصد می‌رسید، 485 هزار بشکه نفت کوره‌ای که از 1.7 میلیون بشکه نفت قابل پالایش در کشور تبدیل به مازوت می‌شد به 40 تا 50 هزار بشکه می‌رسید و بقیه آن به بنزین، گازوئیل، نفت سفید و گاز مایع تبدیل می‌شد.

قیمت جهانی این فرآورده‌ها نزدیک هم است و ارزش افزوده کلانی ایجاد می‌کند، اگر ما این طرح‌ها را اجرا می‌کردیم، میزان تولید کشور خیلی افزایش پیدا می‌کرد، به طوری که می‌توانستیم به جای بخشی از نفت خام فرآورده صادر کنیم.

*70 میلیون لیتر به ظرفیت تولید فرآورده اضافه می‌شد

فارس: میزان افزایش تولید فرآورده مشخص بود؟

محمدخانی: بین 66 تا 70 میلیون لیتر در روز به تولید کل فرآورده‌ها با اجرای این طرح‌ها اضافه می‌شد، البته بیشتر آن روی بنزین می‌رفت، سپس گازوئیل و بعد از آن نفت سفید و گاز مایع.

ناگفته نماند که اگر شما بنزین تولید می‌کردید، به راحتی می‌توانستید آن را به جای نفت خام در هر شرایطی با تخفیف اندکی صادر کنید. اما با این طرح مخالفت شد.

فارس: چه کسی مخالفت کرد؟

محمدخانی: نمی‌توانم نام ببرم. ما در کمیسیون تلفیق پیشنهاد دادیم که از اصفهان و اراک شروع کنند و تا سال 89 اولین پروژه‌ها به بهره‌برداری برسند. به ترتیب هر سال به پروژه اضافه می‌شد و در این زمان باید به جایی می‌رسیدیم که هر 9 پالایشگاه ارتقا یابند و ظرفیت بعضی از آنها نیز افزایش یابد که با حساب آن ظرفیت افزوده شده به تولید 75 تا 80 میلیون لیتر فرآورده می‌رسیدیم که درآمد سرشار و کم زحمتی برای کشور تولید می‌کرد.

فارس: طرح‌های فعلی پالایشی یعنی افزایش ظرفیت‌ها و بنزین‌سازی‌های جدید براساس همان طرح‌های اولیه پیگیری شد؟

محمدخانی: تقریباً ولی به آن سطح نیست آنها چند گزینه داشتند که بهترین گزینه را ما آن زمان پیشنهاد دادیم که برای دو پالایشگاه 2 میلیارد و 850 میلیون دلار هزینه داشت.

آنچه ما پیشنهاد دادیم تولید نفت کوره را به 4 درصد می‌رساند و در سطح اول تکنولوژی دنیا قرار داشت. تمام بنزین تولیدی با اکتان 90 تا 95 بدون افزودن هیچ گونه مکملی بود.

گازوئیل‌ ما که الان گاهی تا 10 هزار ppm گوگرد دارد که آلودگی شدیدی ایجاد می‌کند و در نهایت تبدیل به اسید می‌شود در صورت اجرای آن طرح به زیر ppm 50 می‌رسید. اجرا نشدن همه این طرح‌ها نتیجه نداشتن نقشه راه است.

*ورود 24 مخزن قدیمی نفت به شرایط بحرانی

فارس: در بالادست هم چالش‌ها را مبتنی بر همین مشکل می‌دانید؟

محمدخانی: ببینید مثلاً کسی مطرح می‌کند که می‌خواهم تمام میادین مشترک را توسعه دهم، اما این اتفاق در عمل نمی‌افتد. دلیل این امر آن است که برای این کار برنامه‌ریزی نکرده‌ایم. در طرح جامع می‌توانستیم تأکید کنیم که هر سرمایه‌ای داریم باید در میادین مشترک اضافه می‌کردیم، از تولید در میادین داخلی کم می‌کردیم.

اگر گاز استخراج می‌کردیم می‌تونستیم آن را تزریق کنیم خاصیت تزریق آن است که برای ما و نسل‌های بعدی می‌ماند.

گزارشی در مجلس هفتم درباره میزان موردنیاز تزریق گاز تهیه کردیم. در کشور 24 مخزن قدیمی داریم که همه از نیمه عمر عبور کرده‌اند و بعضی از آنها مانند آغاجاری وضعیت بحرانی دارند در صورتی که شما می‌دانید در ابتدای اکتشاف آغاجاری برآورد می‌کنند در لایه‌های آسماری و بنگستان جمعاً 32 میلیارد بشکه نفت وجود دارد و از جمله مخازن عظیم ما است.

ما در کشور 4 مخزن عظیم قدیمی داریم که اهواز، مارون، گچساران و آغاجاری از جمله آنها محسوب می‌شود. البته میدان آزادگان که بین ایران و عراق مشترک است از این مخازن بزرگ‌تر است.

بعضی از این مخازن آب‌خور هستند و بیشتر آنها نیاز به گاز دارند، مثلاً آغاجاری زمانی یک میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد و تولید آن امروز به صد هزار بشکه در روز رسیده است. مخزن در مرحله بحران است و گاز همراه نفت از آن جدا می‌شود در چنین مرحله‌ای باید به صورت محاسبه شده در آن گاز تزریق کنند.

براساس محاسبات متخصصان ما آن زمان باید 485 میلیون متر مکعب در روز باید به این 24 مخزن گاز تزریق کنیم. آن زمان متخصصان تزریق 170 میلیون مترمکعب از این میزان را برای حفظ سطح تولید و بقیه تزریق را برای افزایش تولید پیشنهاد کرده بودند.

آن زمان نفتی‌ها می‌گفتند تنها به 310 میلیون مترمکعب تزریق نیاز داریم و ما هم پذیرفتیم اما تزریق به متوسط 70 میلیون مترمکعب در روز هم نرسید.

*اگر سهم نفت از درآمدهای نفتی پرداخت می‌شد مشکل نداشتیم

فارس: چرا علیرغم وضوح نیاز تولید نفت کشور این اتفاق نیفتاد؟

محمدخانی: چون نتوانستیم سرمایه‌گذاری کنیم، البته این به معنای آن نیست که سرمایه لازم را در اختیار نداریم.

فارس: نفتی‌ها می‌گویند چون مصرف کشور بالا است و گاز در مصارف نیروگاهی و خانگی و صنعتی مصرف می‌شود، دیگر گازی برای تزریق در اختیار نداریم.

محمدخانی: اگر از درآمدهای نفتی به معنای واقعی سهم نفت را می‌دادیم و نفت سرمایه‌گذاری می‌کرد، این مشکل وجود نداشت چنانکه الان 25 فاز در پارس جنوبی باید در حال تولید باشند.

تولید 25 فاز پارس جنوبی یعنی یک میلیارد مترمکعب در روز، الان ما می‌گوییم از 10 فاز بهره‌برداری می‌کنیم که البته کاملاً هم از این فاز بهره‌برداری نمی‌شود. زحمت زیادی کشیده شده است، اما پولی که سهم نفت بوده است را به آن نداده‌اند.

مشکلات امروز را هم درباره محدودیت تجهیزات نداشته‌ایم. اما وقتی کاری را شروع می‌کنیم همه‌ ما به منتقد تبدیل می‌شویم.

فارس: چطور؟

محمدخانی: مثلاً وقتی بیع متقابل را شروع کردیم همه به آن انتقاد کردند. در حالی که بیع متقابل قرارداد بدی نیست و تنها رعایت سلسله مراتب آن را نکرده بودند، یعنی باید تغییراتی در روند شروع آن می‌دادند تا بتوانیم از این نوع قرارداد استفاده کنیم و امروز می‌توانستیم با بهره‌برداری از 25 فاز پارس جنوبی تزریق و صادرات و مصرف داخلی را پشتیبانی کنیم.

*مصرف انرژی مردم ایران آن گونه که گفته می‌شود چندان زیاد نیست

فارس: پس شما با این که مصرف داخلی به شکل غیرمنطقی بالا است موافق نیستید؟

محمدخانی: نباید تصور کنیم مردم ما خیلی پرمصرف و اسراف‌گر هستند، در عین حال نمی‌خواهم بگویم این گونه نیستیم، اما باید به کل مصرف انرژی نگاه کنیم. مثلاً می‌گفتند ما بالاترین مصرف برق را در دنیا داریم و ما مطالعه‌ای در این باره انجام دادیم، اما واقعاً این طور نبود، ما کشور 95 ام از نظر سرانه مصرف برق هستیم.

شما در سرزمینی زندگی می‌کنید که گرمای شدیدی نسبت به جهان دارید و در عین حال سرمای شدیدی را نیز در کشور دارید. فاصله‌ دمای خلخال با اهواز در طول سال تقریباً بالای 70 تا 75 درجه است، بعد ما را با ترکیه مقایسه می‌کنند، در حالی که ترکیه سرزمینی مانند خوزستان ندارد. ما اگر بخواهیم مقایسه کنیم، باید از نقطه اشتراک ایران و عراق و ترکیه یک خط بکشیم و مستقیم تا افغانستان ببریم و شمال این خط را مثلاً با ترکیه مقایسه کنیم.

با همه این احوال مصرف خوزستان را هم که ببینید مشخص است که خوزستان عزیز ما از قطر که جنوب خلیج‌فارس است برق کمتری مصرف می‌کند.

همه این برداشت‌ها ناشی از بی‌برنامگی ما است و برای اینکه متهم نشویم همواره می‌گوییم مصرف مردم بالا است. خوب است که مردم رعایت کنند، اما دقت کنیم که سیستم ما مشکل دارد.

*اصلاح راندمان نیروگاه‌ها صرفه‌جویی کلانی ایجاد می‌کند

فارس: مثال می‌زنید؟ یعنی دقیقاً چه بخش‌هایی مشکل دارد؟

محمدخانی: مثلاً در بحث برق راندمان نیروگاه‌های ما چقدر است؟ 35 یا 36 یا 37 درصد است آن هم با احتساب نیروگاه‌های آبی تا 45 درصد که متوسط راندمان مطلوب است فاصله خیلی زیادی وجود دارد.

توجه کنیم که اگر ما 160 میلیارد مترمکعب مصرف سالانه گاز داریم، تقریباً 41 تا 42 میلیارد مترمکعب آن در نیروگاه‌ها مصرف می‌شود، اگر راندمان نیروگاه‌ها بالا رفته و تلفات آن پایین بیاید رقم کلانی صرفه‌جویی می‌شود.

در کنار آن سالانه 5 یا 6 یا 7 میلیارد لیتر گازوئیل و حدود 9 میلیارد لیتر مازوت در نیروگاه‌ها مصرف می‌کنیم. برقی که با مازوت و گازوئیل تولید می‌کنید، گران‌تر از برق گازی تمام می‌شود. بعد می‌گوییم مردم باید هزینه آن را پرداخت کنند.

طبیعی است که اگر گاز به آنها می‌رساندیم این گونه نبود، یا اگر به جای آنکه نیروگاه‌های متعدد گازی ایجاد کنند، از ابتدا به صورت سیکل ترکیبی آنها را تاسیس کنند، خروجی آن بهتر از شرایط فعلی خواهد بود.

البته فاکتورهایی در طراحی نیروگاه‌ها مانند ارتفاع، درجه حرارت محیط، رطوبت محیط، نوع تکنولوژی و مقدار انرژی سوخت وجود دارد که باید محاسبه شود. همه این موارد باید در قالب طرح جامع انرژی بررسی و تدوین شود.

*به یک برنامه مقدس غیر قابل تغییر در میادین مشترک نیاز داریم

فارس: به بحث بالادست نفت و میادین مشترک بازگردیم، اولویت‌های دیگر در این بخش چیست؟

محمدخانی: ما در میادین مشترک به صورت کلی خوب عمل نکرده‌ایم، ما در این حوزه باید یک برنامه داشته باشیم که به عنوان یک امر مقدس تلقی شود، کسی با تصمیم شخصی نتواند ‌آن را تغییر دهد، یعنی اگر قرار شد برنامه ما درباره میادین مشترک تغییر کند، تنها نظام بتواند آن را تغییر دهد.

اگر چنین برنامه‌ای داشتیم مشکلات کنونی را نداشتیم تحریم‌ ما را اذیت کرده و اثر گذاشته است، اما همه مشکل ما تحریم نیست.

ما سرزمین عجیبی داریم حوزه مطالعاتی ما در معاونت زیربنایی کشاورزی، صنعت و معدن، راه و شهرسازی، نفت، نیرو، ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات، انرژی اتمی، سازمان محیط زیست، معاونت علمی فن‌آوری ریاست جمهوری، فضای مجازی و فضایی را در بر می‌گیرد.

همه اینها یعنی پول، وزارت اقتصاد وقتی می‌تواند درآمد مالیاتی داشته باشد که این بخش‌ها کار کنند.

در همه این بخش‌ها که مورد مطالعه ما است، لااقل در وزارتخانه‌ها برنامه‌ای وجود ندارد و کار براساس ذهنیت شخصی انجام می‌شود.

*به جای صادرات انرژی آن را در تولید و ارزش افزوده بر عهده بگیریم

فارس: یعنی اهداف مشخص وجود دارد، یا اهداف در یک برنامه معنی‌دار مدون نشده‌اند؟

محمدخانی: ببینید مثلاً از اول گفتیم باید در گندم خودکفا شویم. یک سال خودکفا شدیم سال بعد دوباره وارد کردیم. امسال به روایتی بیش از 6.5 میلیون تن گندم وارد کردیم. اصلاً چه کسی گفته باید در گندم خودکفا شویم. چرا در دیگر موارد خودکفا نشویم که سبد غذایی به شکل متنوع‌تری تأمین شود؟

انرژی باید در خدمت این بخش‌ها باشد. اگر از انرژی به جای صادرات نفت خام محصول تولید کنید، نه فرآورده نفتی یعنی با استفاده از آن مثلاً آهن یا هر محصول صاحب توجیه اقتصادی را تولید کنید و این آهن را یا مس را صادر کنید. گندم و جو و علوفه تولید کنید با استفاده از آن گوشت تولید کنید و آن را صادر کنید به جای اینکه نفت صادر کنید و اگر نفت صادر می‌کنید پول آن را در این بخش‌ها هزینه کنید.

فارس: منظور شما این است که انرژی را به قیمت ارزان در اختیار تولید قرار دهیم؟

محمدخانی: نه اصلاً. تولید را باید درست  انجام دهیم. بعضی می‌گویند وقتی نفت داریم، چرا باید انرژی اتمی داشته باشیم این حرف درست نیست، چون سوزاندن نفت و گاز اساساً اشتباه است. اینها ماده اولیه محصولات پتروشیمی هستند. یا بعضی دیگر می‌گویند، ما سرزمین خورشیدیم و باید از انرژی خورشیدی به جای هسته‌ای استفاده کنیم، اما از یاد می‌برند برق را نمی‌توان در ابعاد مورد نیاز ذخیره کرد.

البته در دنیا به تدریج در حال کنده شدن از اورانیوم و حرکت به سمت جوش هسته‌ای است و ما هم باید به همان سمت برویم، اما ما تا آن را نفهمیم، این را هم نمی‌فهمیم.

وقتی مرجعیت ما فتوا می‌دهد، بمب اتم حرام است، پس حرام است و کسی دنبال آن نیست خارجی‌ها هم سر مسائل دیگری با ما دعوا دارند و می‌خواهند با ما نباشیم. اما ما برای بودن خودمان باید برنامه‌ریزی کنیم.
ادامه دارد...
گفت‌وگو از علی فروزنده شهرکی
انتهای پیام/ب
برچسب ها:
آخرین اخبار