امروز : پنجشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 8
۱۷:۵۱
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 144393
تاریخ انتشار: ۱۵ بهمن ۱۳۹۳ - ساعت ۰۹:۲۵
تعداد بازدید: 167
 روابط ایران و روسیه؛  تجربه ای ده ساله اگر نگاهی به روابط ده ساله ی گذشته ی ایران و روسیه بیاندازیم، درمی یابیم که فضای رابطه این دو کشور ...

 روابط ایران و روسیه؛  تجربه ای ده ساله

اگر نگاهی به روابط ده ساله ی گذشته ی ایران و روسیه بیاندازیم، درمی یابیم که فضای رابطه این دو کشور  فراز و نشیب های بسیاری به خود دیده است . در شروع این دهه ایران در حوزه همکاری های اقتصادی ، همکاریهای مناسبی با روسیه داشته است، اما از دگر سو با شروع مذاکرات هسته ای روابط سیاسی و راهبردی ایران دچار فراز و نشیب شد گاه روس ها با کارت ایران به نفع خود و گاهی به نفع ایران بازی می کردند. روس ها در مذاکرات رویه ای دو جانبه نشان می دادند؛ از یک سو نمایش میدادند که همسو با ایران هستند حال آنکه در کلیه ی اقدامات شورای امنیت (مثلا در رابطه با قطع نامه های تحریم ناعادلانه و در رابطه با مسئله ی صلح آمیز هسته ای ) علیه ایران رای داده اند. در همین دوره علی رغم تعهد طرف روس برای دادن موشک های دفاعی S300 به ایران، آنها از به تعهدات خویش عمل نکردند. به شور کلی اما روابط دو جانبه ی ایران  و روسیه با توجه به منافع مشترک، قاعده ی همجواری رد حوزه های سیاسی و اقتصادی، و مسائل امنیت منطقه ای رو به گسترش بوده است.

 پوتین و نگاه به ایران

علی رغم آنکه از روابط ایران و روسیه تحت عنوان  روابط راهبردی یاد میشود، اما نگاه روسیه به جمهوری اسلامی ایران این رویکرد راهبردی را بازتاب نمی دهد.  بلکه روسها تنها ایران را به عنوان یک شریک و همسایه نگریسته اند. در سیاست خارجی خاصی که آقای پوتین دنبال می کرده است، ایران عنوان یک همسایه  با مختصات خاص، نه به عنوان یک شریک راهبردی (که بخواهد در تمامی زمینه ها با آن یک همکاری تنگاتنگ، امنیتی راهبردی و استراتژیک را داشته باشد) مد نظر بوده است. حال آنکه جمهوری اسلامی ایران یک قدرت منطقه و فرا منطقه ای است.

نگاه جریان های درون ساختاری به ایران

طیف های مختلفی در حاکمیت روسیه نقش دارند. طیفی از نیروها با نگاه رادیکال ضد غربی تا مجموعه هایی که تمایل به همکاری با غرب دارند. نگاه میانه ای هم به همکاریهای منطقه ای توجه دارد؛ یعنی با توجه به ظهور قدرت های جدید مثل چین، هند و ایران، اعتقاد دارد که تقویت پیمان شانگهای و اتحادیه اورآسیا مفید است. این نگاه در تقویت روابط با ایران میتواند نقشی مثبتی داشته باشد  و  زمینه نزدیکی دیدگاهها و نیز تعریف منافع و اقدام مشترک را فراهم آورد. به نظر میرسد  سفر آقای ولایتی واجد پیامی خاص در رابطه با این مسئله باشد.

بسترها و عوامل موثر در بهبود نگاه روسیه به ایران




افزایش قدرت جمهوری اسلامی ایران باعث شده است که روسیه در رویکرد و نگاه خود به ایران تجدید نظر کند. تاثیر گذاری ایران در معادلات خاورمیانه، قدرت های جهانی و روسیه را واداشته است ایران را به عنوان قدرتی منطقه ای و تاثیر گذار بپذیرند.




افزایش قدرت ژئوپلتیک ایران: قبل ازاینکه به تبیین نگاه طرف روسی بپردازیم، بایستی افزایش قدرت ایران عرض یک دهه گذشته را در نظر آوریم. جمهوری اسلامی ایران خود را در قامت یک قدرت فرا منطقه ای به دنیا معرفی کرده است. این امر در سخنان دولتمردان غربی، به خصوص آمریکا بازتاب داشته و روسیه نیز  این واقعیت را  درک کرده است. علی رغم همه ی تحریم ناعادلانه، ایران با قدرت در جهت اهداف تعیین شده ی  سیاست خارجی و اقتصادی حرکت داشته است و از طرف دیگر تاثیر گذاری ایران در معادلات خاورمیانه، قدرت های جهانی و روسیه را واداشته است ایران را به عنوان قدرتی منطقه ای و تاثیر گذار بپذیرند.

 عامل اصلی رویکرد کنونی مسکو به تهران، به افزایش قدرت سیاسی، اقتصادی، امنیتی و  راهبردی ایران باز می گردد. چنانچه نگاه روسیه در مساله سوریه ابتدا ماهیت دیگری داشت، لیکن تحرک سیاست خارجی ایران باعث شد، که روسیه پا به میدان گذارد، و در یک اقدام مشترک از توطئه غرب جلوگیری شود. شاید اگر ایران و روسیه اقدام نمی کردند، تکفیریها و گروه های تروریستی اجاره ای به قفقاز و آسیای میانه سرازیر می شدند. در این راستا باید تصریح کرد که  افزایش قدرت جمهوری اسلامی ایران باعث شده است که روسیه در رویکرد و نگاه خود به ایران تجدید نظر کند.

مولفه های سیاسی و امنیتی؛ بحران اوکراین و تنش با غرب :

بایست  بتوانیم نگرانی های روسیه را درک کنیم. با توجه به شکست و هزیمت نیروهای تکفیری از نیروهای مردمی و ارتش عراق، تروریست های نظامی می توانند راه خود را به سمت مرزهای همجوار روسیه کج کنند؛ و این خود میتواند یک تهدید امنیتی برای روسیه باشد. به خصوص اینکه تعداد زیادی از نیروهای داعشی از قفقاز جنوبی و چچن هستند. از طرف دیگر تنش پیرامون اوکراین و توسعه ی ناتو  به سمت مرزهای غربی روسیه (که در شرق ناتو قرار می گیرد) باعث تشدید نگرانی های روسها شده است

حوزه ی امنیتی و افزایش روابط راهبردی :

پیش  از نگاه سیاسی، بایست با ادراکات و نگاه امنیتی فضای موجود را رصد کنیم. بدین معنا که امنیت بستری مناسب برای حوزه های سیاست و اقتصاد فراهم می گرداند. امنیت و صادرات انرژی جزو مسائل راهبردی روسیه ، ایران و کشورهای منطقه است. خطوط انرژی و شبکه ی راهها و راه ابریشم در منطقه، همکاریهایی دریایی، زمینی، ریلی باید امن باشند. در این زمینه روسیه، ایران و کشورهای منطقه می توانند همکاریهای سیاسی امنیتی مناسبی (چه در چارچوب روابط دو جانبه و در چارچوب سازمان های منطقه ای مثل پیمان شانگهای ، سازمان اکو،کشور حوزه ی دریای خزر ) ترتیب دهند.

 روابط اقتصادی ایران و روسیه:

زمینه مناسبی برای همکاری ایران و روسیه در زمینه اقتصاد و تجارت فراهم است. اما باید قوانین تجاری دو کشور اصلاح و موانع برای صادرات کالای جمهوری اسلامی ایران به روسیه برطرف شود. هنگامی که  قوانین دو تجاری دو کشور اصلاح شود، میتواند منجر به توسعه ی روابط اقتصادی و تجاری گردد.

اکنون تهدیدها در رابطه با ایران و روسیه (به خصوص تهدیدهای غرب و تحریمهای ناعادلانه ی غرب) مشترک است. روسیه بعد از تحریم های غرب،  شوک سنگین اقتصادی را تجربت کرده است . روسیه می تواند از این تجارب ایران استفاده کند. لذا  تحریم ها می توانند بستری برای افزایش راهبردی روابط ایران  و روسیه باشند. در واقع تحریم ها  تهدیدی هستند که باید به فرصت تبدیل شوند. این دو کشور و نیز سایر کشورها می توانند به اتحادیه ی پولی بپیوندند. پیشتر زمینه ی این نوع همکاریهای دو جانبه ی  میان ایران و ترکیه و کشورهای دیگر وجود داشته است. روسیه از این مسئله استقبال کرده است و پیشنهادهایی هم در این زمینه میان طرفین مبادله شده است. به مضافا آنکه ایران و سایر کشورهای تولید کننده ی گاز همکاریهای خوبی با روسیه داشته اند. در رابطه با مسائل اقتصادی روابط ایران و روسیه گسترش می یابد.

اتحادیه اقتصادی جدید اورآسیا:




آنگاه که به ده سال گذشته نگاه می کنیم، درمی یابیم روابط ایران و روسیه بهبود معناداری یافته است؛ ولیکن بایست با احتیاط درباره روابط راهبردی با روسیه سخن بگوییم.




هر چند اتحادیه اوراسیا سازمانی جوان و  نوپا است، اما اقتصادهای بزرگی مانند روسیه، ارمنستان، بلاروس  و قزاقستان را در بر میگیرد. هر اتحادیه ای می تواند در جهت ایجاد امنیت، توسعه ی روابط، و برطرف کردن موانع حضور کشورها برای  فعالیت آزاد تجاری موثر باشد.

 حوزه ی امنیتی و دفاعی بستر ساز افزایش روابط :

ایران هرگز در صدد درگیری با هیچ کشور و همسایه ای نبوده است. جمهوری اسلامی اثبات کرده است ، تنها به دنبال دفاع از منافع خویش است. ایران و روسیه در جهت تقویت بنیه دفاعی همکاری مشترک زیادی داشته اند، و حتی مانور نظامی مشترک نیز انجام داده اند. همکاری ایران و روسیه در مسئله سوریه، کنترل مسائل تروریستی، دفع مسئله فتنه ی داعش، نزدیکی دو کشور  را بیش از پیش تقویت می کند

 نگاه  انتقادی دو کشور به نظام بین الملل  :

نگاه خاص اعضای شورای امنیت و پنج عضو در 5+1 در مورد مسئله صلح آمیز هسته ای ایران فصل مشترکی بین ایران و روسیه ایجاد کرده است. ایران از نظام بین الملل توقع نگاه عادلانه ای دارد که به نفع مردم منطقه و کشورهای تحت فشار و ظلم باشد. روسیه هم، درحال حاضر، با تمام وجود تبعات  نگاه ناعادلانه را در تحریم های غربی و افزایش  فشارها لمس کرده است. با توجه به تحولات اخیر، شکاف در حوزه ی اقتصادی و نیز حوزه های امنیتی بین روسیه و اتحادیه ی اروپا تشدید شده است. نگاه انتقادی به غرب به نفع ماست، تا بتوانیم با کشورهای منطقه  مثل چین ،هند و روسیه همکاری مناسبی در زمینه اقتصادی ، امنیتی و دفاعی تعریف کنیم. .

شانگهای و بریکس: هر دو مجمع شانگهای و بریکس  و اتحادیه اوراسیا  غالبا بازتاب نگاه اقتصادی هستند تا منافع سیاسی. کشورهای برتر و نو ظهور اقتصادی دنیا در این گروه ها جمع شده اند. در شانگهای نگاه امنیتی هم به آن اضافه شده است.  با توجه به این که در هنگام تاسیس شانگهای، ما به عنوان عضو ناظر حضور داشته ایم و شرایط عضویت کامل آن را نیز دارا هستیم، بنابراین اولویت اول عضویت ما درشانگهای است. سپس می توانیم با تقویت زیرساخت های اقتصادی و رفع مشکلات پیش رو به بریکس بپیوندیم.

چشم انداز روابط ایران و روسیه؛ حرکت به سوی روابط راهبردی

قطعا روابط ایران و روسیه روابطی پیش رونده بوده است. آنگاه که به ده سال گذشته نگاه می کنیم درمی یابیم روابط ایران و روسیه بهبود معناداری یافته است؛ ولیکن بایست با احتیاط درباره روابط راهبردی با روسیه سخن بگوییم. با این حال ماهیت روابط ایران و مثبت است و امید آن می رود در دولت رئیس جمهور روحانی نیز تسریع و تقویت گردد.

علی سقائیان

سفیر پیشین ایران و تحلیل گر اوراسیا

انتهای متن/

 

منبع : فارس

برچسب ها:
آخرین اخبار