امروز : چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۶ - 2017 December 13
۲۱:۴۷
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 157578
تاریخ انتشار: ۱۸ اسفند ۱۳۹۴ - ساعت ۲۲:۱۴
تعداد بازدید: 580
شیعه نیوز: خداوند در سوره کوثر به نعمتی اشاره دارد که هم از لحاظ ماهیت با دیگر نعمات خدا و هم از لحاظ اهمیت تفاوت دارد، از این روی می‌توان برتری ...

شیعه نیوز: خداوند در سوره کوثر به نعمتی اشاره دارد که هم از لحاظ ماهیت با دیگر نعمات خدا و هم از لحاظ اهمیت تفاوت دارد، از این روی می‌توان برتری حضرت فاطمه‌ سلام الله علیها  را بر تمام مخلوقات خداوند از سوره الْکَوْثَرِ نتیجه‌گیری کرد.

در ابتدای بحث توضیحی مختصر بایسته می‌باشد. بیان منتج از مبحث پیش رو، به واسطه روایات و احادیث معصومین‌ علیه السلام  بارها ذکر شده لیکن در این مقال بدون بهره‌جویی از این احادیث شریف و شأن نزول سوره، تنها به بررسی، تحلیل و تفسیر فلسفی سوره مبارکه الْکَوْثَرِ با محوریت استنتاج عظمت حضرت فاطمه سلام الله علیها  خواهیم پرداخت.

در آیه اول سوره الْکَوْثَرِ که پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  را مخاطب قرار داده این چنین آمده "إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ” که یعنی‌¹: ما عطا کردیم به تو "الْکَوْثَر”. عده‌ای مراد از الْکَوْثَر را چشمه کوثر عنوان کرده‌ و عده‌ای دیگر نیز این فرض را علاوه بر مفروضات دیگر محتمل دانسته‌اند‌²ولی کوثر در لغت به معنای بسیار بسیار زیاد است، چیزی فراتر از کثیر و از آنجا که این واژه بار معنایی مثبت دارد، مراد از آن خیر بسیار بسیار زیاداست و چشمه کوثر نیز معنا را از الْکَوْثَر وام گرفته و مشخصا مصداق آن است نه معنای آن.

در آیه دوم پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  به نماز و قربانی در جهت شکرگزاری بابت این عنایت خداوند دعوت شده‌اند، ” فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَانْحَرْ” که یعنی : پس براى پروردگارت نماز بگزار و "انْحَرْ”¹. نحر نیز از جمله واژگانی ست که چند معنا را شامل می‌شود. بالا آوردن دست یکی از این معانی ست که اشاره دارد به حالت ادای تکبیر هنگام نماز. معنی دیگری که می‌توان از نحر برداشت کرد قربانی کردن است. به بیان بهتر نحر شیوه‌ای برای قربانی کردن شتر می‌باشد. عده‌ای نیز با صادق دانستن این معنا، نماز مورد اشاره در ابتدای آیه را به نماز عید قربان منسوب دانسته‌اند لیکن با توجه به وجود حرف "فَ” در ابتدای واژه "فَصَلِّ” که معنای آن را از نماز بگزار به فورا نماز بگزار تغییر داده، تفسیر فوق رد می‌شود مگر آنکه آیه در روز عید قربان نازل شده باشد. علی ایحال دو معنایی که می‌توان برای این آیه صادق دانست عبارتند از : "پس فورا براى پروردگارت نماز بگزار و هنگام تکبیر دست هایت را تا مقابل گلو بالا بر”³ و ” پس فورا براى پروردگارت نماز بگزار و شتر قربانی کن”⁴.

و اما آیه سوم، "إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ”. معنای این آیه این چنین است : که دشمنت خودش اجاق کور خواهد بود‌⁵. "الْأَبْتَر” به معنای حیوان بی‌دم و مرد اجاق‌کور است. با ملحوظ کردن معنای آیه سوم می‌توان دریافت که دلیل دستور خداوند مبنی بر نماز گزاردن و تکبیر گفتن یا قربانی کردن پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  که در آیه دوم به آن اشاره شده مبتنی ست بر نسبتی با اجاق کور بودن دشمنان پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  و به این ترتیب قطعا "الْکَوْثَر” یا خیر و برکتی که در آیه یک به آن اشاره شده و علت دستورات آیه دوم است نیز باید در ضدیت با "الْأَبْتَر” باشد که به این ترتیب اشاره "الْکَوْثَر” معطوف خواهد بود به فرزندان پیامبر و از آنجا که الْکَوْثَر مفرد است، پس مشخصا یک فرزند مد نظر می‌باشد. در زمان نزول این آیه، پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  فرزند پسری نداشتند، القاسم بن محمد نخستین فرزند پسر پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  در زمان نزول آیه در قید حیات نبوده و سال‌ها قبل فوت کرده بود. پس در نظر اول فرزند مورد اشاره آیه شریف، یکی از دختران پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  است. منابع بر سر اینکه زینب همسر اَبوالْعاص بن ربیع بن عبدالعزّی بن عبد شمس فرزند حقیقی پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  و حضرت خدیجه‌ سلام الله علیها  بوده‌اند یا خیر اختلاف نظر دارند، لیکن از آنجا که اولا حضرت علی‌ علیه السلام  بعد از رحلت حضرت فاطمه سلام الله علیها  با فرزند زینب بنت رسول الله و اَبوالْعاص بن ربیع ازدواج کردند و ثانیا ازدواج با خواهرزاده همسر در اسلام حرام است می‌توان چنین نتیجه گرفت که زینب فرزند واقعی پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  نبوده‌اند. رُقَیه بنت رسول الله ابتدا با عتبه بن ابی لهب و بعد از جدایی از وی با عثمان بن عفان ازدواج کردند که حاصل این وصلت فرزندی به نام عبدالله بود که در همان کودکی فوت کردند. أمّ کُلثُوم بنت رسول الله نیز بعد از رحلت رُقَیه بنت رسول الله به عقد عثمان بن عفان در آمد که ایشان فرزنددار نشدند. تنها فرزند پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  که از او فرزند، نوه و … به جای ماند حضرت فاطمه سلام الله علیها  می‌باشد که امامان شیعه از نسل وی هستند. بیانات فوق الذکر این امر را منتج می‌شوند که مراد از الْکَوْثَر در آیه اول سوره مبارکه الْکَوْثَرِ، حضرت فاطمه سلام الله علیها  هستند.

خداوند در قرآن کریم اشارات متعددی به نعمات فراوان خود که به عوام و خواص اهدا کرده، داشته است. از حکمت و دانش به پیامبران و کتب آسمانی برای هدایت مردم تا ملک و زمین به ذوالقرنین و ابراهیم، لیکن تمام این نعمات دارای جنبه‌های دنیوی هستند به همین دلیل خداوند تنها در چهار مورد از لفظ "عَطَاء” استفاده می‌کند، آیه ۳۶ سوره مبارکه النبأ، آیه ۱۰۸ سوره مبارکه هود، آیه ۲۰ سوره مبارکه الإسراء که هر سه این آیات اشاره دارند به نعمت‌های بهشت که فارق هستند از جنبه‌های مادی و آیه ۳۹ سوره مبارکه ص که این بار البته نعمت مورد اشاره مادی ست لیکن تفاوت این نعمت مادی با دیگر نعمات در عدم مسئولیت در قبال این نعمت است. تمام نعمت‌های مادی همراه با مسئولیت برای بنده هستند لیکن خداوند در این آیه صراحتا بیان می‌کنند هیچ مسئولیتی همراه با این نعمت نیست و به همین دلیل از لفظ "عَطَاء” استفاده می‌شود. برآیند اینکه، هر کجا که از واژه "عَطَاء” استفاده شده، ماهیت نعمت با دیگر نعمات متفاوت است. در آیه اول سوره مبارکه "الْکَوْثَرِ” خداوند واژه "أَعْطَیْنَا” را بکار می‌برد که اولا اشاره دارد به تفاوت ماهیت نعمت مذکور با سایر نعمات و ثانیا تفاوت نعمت فوق الذکر با دیگر نعماتی که با واژه "عَطَاء” مورد اشاره واقع شده‌اند را نیز مشهود می‌سازد. به عبارتی ساده تر، خداوند به نعمتی اشاره دارد که هم از لحاظ ماهیت با دیگر نعمات خدا تفاوت دارد و هم از لحاظ اهمیت، به همین دلیل اولا واژه‌ای بر وزن "عَطَاء” و ثانیا واژه‌ای بی همتا در قرآن یعنی "أَعْطَیْ” مورد بهره واقع می‌شود.
از این روی می‌توان برتری حضرت فاطمه سلام الله علیها  را بر تمام مخلوقات خداوند از سوره الْکَوْثَرِ منتج شد.

البته یک توضیح اضافه در جهت روشنگری از بعضی سوء تعبیرهای مبتنی بر روایات ضروری است. عده‌ای از مفسرین اهل سنت و فرقه‌هایی که در ظاهر قرآن را تنها مرجع دین می‌دانند، با تمکین بر روایتی که ادعا دارد این سوره بعد از زخم زبان عاص بن وائل بن هاشم سهمی قرشی به حضرت محمد‌ صلی الله علیه وآله  نازل شده و در ادامه با رجوع به نسل عاص بن وائل یعنی پسرش عمرو بن عاص، نوه‌اش عبدالله بن عمرو، نتیجه‌اش محمد بن عبدالله و … فرض معنای اجاق کور برای واژه "الأَبْتَر” در آیه سوم این سوره را منتفی و این واژه را بی‌خیر و برکت ترجمه کرده‌اند که بر اساس این تفسیر، "الْکَوْثَر” را به مثابه قرآن پنداشته و ادعای تشیع مبنی بر اشاره این سوره به حضرت فاطمه سلام الله علیها  را بدون مدرکِ قابل تمکین و بی اساس می‌خوانند‌⁶. این تفسیر دارای دو ایراد اساسی است.

اولا خداوند در باب نزول قرآن به حضرت محمد‌ صلی الله علیه وآله  در هیچ کجای قرآن از لفظ "عَطَاء” استفاده نکرده و الفاظ "آتَیْ”، "أَنزَلْ”، "أَوْحَیْ” یا هم ریشه‌های آنها را به‌کار برده است. طبعا دلیلی ندارد تنها یک جای قرآن از آن با لفظ مذکور یاد کند و قطعا دلیل بهره بردن تنها یک بار از این لفظ، آشکار ساختن تفاوت میان امر مورد اشاره است با امور دیگر. امری متفاوت از دادن حکمت، دانش، فرقان، کتب آسمانی و امثال آن. ضمن آنکه فرض معنای بی خیر و برکت برای واژه الأَبْتَر نیز خللی در نتیجه تفسیر تشیع یعنی نسبت دادن واژه الْکَوْثَر به حضرت فاطمه سلام الله علیها  وارد نخواهد کرد، زیرا ما در ابتدای امر الْکَوْثَر را تنها به معنای خیر کثیر فرض کرده بودیم و از آنجا که بعد از واژه أَعْطَیْنَا از حرف "کَ” استفاده شده، این آیه تنها یک شخص یعنی پیامبر‌ صلی الله علیه وآله  را مخاطب قرار داده و این اشاره با ماهیت قرآن، بهشت، حکمت، دانش و … و حتی چشمه کوثر در تعارض است، زیرا هیچ کدام از این نعمات مختص به یک شخص نیستند، لیکن اشاره خداوند در این آیه به نعمتی است که اختصاص دارد تنها به پیامبر‌ صلی الله علیه وآله . پس منسوب دانستن واژه الْکَوْثَر به قرآن و دیگر مثال‌هایی که مفسرین فوق الذکر بیان می‌کنند در اساس اشتباه است.

ثانیا این تفسیر در وهله اول متمکن است به شأن نزول و با کنکاش در آن، ادعایی تشیع را نفی کرده و روایات معصومین‌ علیه السلام  مبنی بر اشاره سوره مبارکه به حضرت فاطمه سلام الله علیها  را دارای اشکال، بدون استدلال و غیر قابل تمکین می‌خواند، لیکن بر خلاف آنچه ادعا دارد، یعنی عدم تمکین به روایات، خود به شأن نزول که یک روایت است، حداکثر تمکین را داشته است و زمانی که یک مفسر دو ادعای هم تراز از لحاظ کیفیت استدلال را دارای تفاوت بداند، یکی را صحیح بپندارد و دیگری را ناصحیح، امری که صورت گرفته، مغالطه تفسیر به رای نامیده می‌شود. از منظری دیگر در واقع مفسر، یکی از استدلال‌های تشیع در جهت نسبت دادن این سوره به حضرت فاطمه سلام الله علیها  را به عنوان تنها استدلال این ادعا بیان کرده، آن را رد می‌کند و این امر به ظاهر به شکل رد ادعای اصلی جلوه می‌کند که در فلسفه این عمل را مغالطه رد استدلال یا Argument from fallacy می‌نامیم. مفسر در اینجا تنها یکی از استدلال‌ها را با استفاده از مغلطه تفسیر به رای رد کرده و هوشمندانه دو مغلطه را انجام داده است و همانطور که ملاحظه فرمودید در این مقال بدون کوچک‌ترین تمکینی به روایات و شأن نزول، صحت نسبت دادن سوره الْکَوْثَرِ به حضرت فاطمه سلام الله علیها  تنها با بررسی متن قرآن کریم تصدیق شده است.


پی‌نوشت:
(¹)ترجمه متن عربی توسط نگارنده به صورت کلمه به کلمه بر اساس کتاب تفسیر نمونه نوشته آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی.
(²) قرآن ترجمه محمدمهدی فولادوند، تفسیر انوار القرآن نوشته عبدالرؤوف مخلص.
(³)ترجمه متن عربی توسط نگارنده به صورت کلمه به کلمه بر اساس کتاب المیزان فی تفسیر القرآن نوشته علامه سیدمحمدحسین طباطبایی.
(⁴)ترجمه متن عربی توسط نگارنده به صورت کلمه به کلمه بر اساس کتاب تفسیر نور نوشته حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی.
(⁵)ترجمه متن عربی توسط نگارنده به صورت کلمه به کلمه بر اساس ترجمه دکتر سید‌جلال‌‌الدین‌ مجتبوی‌.
(⁶) مصطفی حسینی طباطبائی.



انتهای پیام/654

منبع: شیعه نیوز

آخرین اخبار
پربازدید ها