امروز : دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 5
۱۴:۱۰
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 20213
تاریخ انتشار: ۱۲ تیر ۱۳۹۲ - ساعت ۲۱:۱۶
تعداد بازدید: 92
به گزارش خبرنگار دفتر منطقه‌ای فارس در دوشنبه، کشورهای آسیای مرکزی در حالی وارد سومین دهه استقلال خود شده‌اند که اختلاف نظرها بر سر بهره‌برداری از ...

به گزارش خبرنگار دفتر منطقه‌ای فارس در دوشنبه، کشورهای آسیای مرکزی در حالی وارد سومین دهه استقلال خود شده‌اند که اختلاف نظرها بر سر بهره‌برداری از منابع آب و انرژی منطقه بر میزان بی‌اعتمادی آنها نسبت به ‌یکدیگر افزوده است.

«دوشین محمدخان‌اف» کارشناس قرقیز که سال‌ها در این زمینه تحقیقات انجام داده و مطمئن است که چنانچه کشورهای منطقه تنها به ‌فکر منافع یکجانبه‌ خود باشند، وضعیت در آینده بسیار سنگین و امنیت منطقه‌ای با جدی‌ترین چالش‌ها مواجه خواهد شد.

بنابر ‌اعلام وی، در سال‌های 1965-1974 در قلمرو قرقیزستان 7628 عدد یخچال با مساحت 8107 کیلومتر مربع وجود داشت که حالا 5237 عدد یخچال با مساحت 6346 کیلومتر مربع باقی مانده است که کاهش 1761 کیلومتری را نشان می‌دهد، این روند در آینده با توجه به ‌بالا رفتن درجه دما از رشد بیشتری برخوردار خواهد شد.

به‌ اعتقاد محمدخان‌اف در منطقه حق دستیابی یکسان کشورها به ‌منابع آب نقض شده، زیرا هنوز هم برنامه‌های‌ دهه 80 شوروی ملاک عمل دانسته می‌شود و در آن زمان صحبت از یک کشور واحد بود ولی اکنون در منطقه پنج کشور مستقل با اهداف و اولویت‌های مختلف سیاسی و اقتصادی ابراز وجود کرده‌اند.

در آن موقع همه جمهوری‌های شوروی سابق از حق مشترک برای دسترسی به‌ منابع آب برخوردار بوده و مزارع و صنایع آنها نیز یکسان تأمین می‌شد، آن زمان فقط بر روی نتایج کلی در سطح شوروی توجه می‌شد اما ادامه این روش در شرایط کاملا جدید سیاسی و اقتصادی آسیای مرکزی بدون توجیه می‌باشد.

فقط از 20 درصد منابع آب استفاده کردن و باقی را در اختیار کشورهای پایین‌دست قرار دادن، مانع توسعه کشاورزی و افزایش میادین تحت کشت و قابل آبیاری در تاجیکستان و قرقیزستان شده است.

از سوی دیگر، کشورهای پایین‌دست علاقمند به همکاری در زمینه نگهداری تأسیساتی که جریان آب رودخانه‌ها در کشورهای بالادست را تنظیم می‌کنند، نیستند که در نتیجه سنگینی هزینه‌ها بر ‌دوش 2 کشور از نظر اقتصادی نسبتا ضعیف می‌افتد و بر ناراحتی آنها می‌افزاید.

«مهدی صابراف» کارمند مرکز مطالعات استراتژیک وابسته به ‌ریاست جمهوری تاجیکستان نیز بروز بحران آب در منطقه را با استفاده بی‌رویه و عدم صرفه‌جویی از سوی کشورهای پایین‌دست مرتبط می‌داند.

به ‌باور وی، نیروگاه‌های جدید تاجیکستان و از جمله نیروگاه «راغون» در بستر رودخانه‌های داخلی کشور احداث می‌شوند که مداخله همسایه‌ها در این زمینه بدون توجیه است.

دیگر اینکه مقامات تاجیکستان به ‌خاطر ایجاد فضای اعتماد بارها از کشورهای پایین‌دست و از جمله ازبکستان برای حضور در پروژه «راغون» دعوت کرده اما متأسفانه برخی از همسایه‌های این کشور مخالفت با ساخت نیروگاه‌های جدید را راه‌حل دانسته و به‌ شرایط سنگین کشور در عرصه انرژی در فصل پاییز و زمستان توجهی نشان نمی‌دهند.

وی که با خبرنگار دفتر منطقه‌ای فارس در دوشنبه صحبت می‌کرد، افزود: همانگونه که ازبکستان از منابع طبیعی خود و از جمله نفت و گاز به‌ عنوان حربه سیاسی و اهرم فشار علیه کشورهای همسایه استفاده می‌کند، مطمئن است که در صورت ساخت نیروگاه‌های و سدهای جدید، کشورهای بالادست عمل به ‌مثل انجام خواهند داد و به ‌خاطر رفع نگرانی آنها بود که دوشنبه خواستار سهیم شدن آنان در این پروژه‌ها و همچنین حضور در عرصه مدیریت نیروگاه‌ها شد.

از نگاه این پژوهشگر تاجیک، بدون ساخت نیروگاه‌های جدید تأمین استقلال انرژی و توسعه اقتصادی، صنعتی و کشاورزی تاجیکستان امکان ندارد.

«سلامت الامانف» کارشناس و محقق قرقیز نیز با این دیدگاه موافق بوده و یادآور می‌شود که کشورش برای توسعه واقعی اقتصادی سالانه به‌ مصرف 30 کیلومتر مکعب آب نیاز دارد در حالی که عملا حدود چهار کیلومتر مصرف می‌شود.

وی می‌گوید: ما طرفدار آن هستیم تا با کشورهای منطقه دور هم بنشنیم و صادقانه حرف بزنیم، حساب و کتاب کنیم تا حق هیچ طرفی ضایع نشود آماده‌ایم با کشورهای همسایه بر روی کنوانسیون بهره‌برداری از منابع آب کشورهای منطقه کار کنیم تا یک نوع توازن ایجاد شود.

حضور طرف‌های ثالث و نقش مرموز روسیه

در زمینه بحث آبی آسیای مرکزی کشورها و سازمان‌های مختلف ثالث حضور یافته‌اند که هر کدام منافع خاص خود را دنبال می‌کنند.

به ‌اعتقاد «مرادبیک ایمان‌علی‌اف» وزیر امور خارجه سابق قرقیزستان بهتر است دیالوگ آبی در سطح خود منطقه و با حضور کشورهای بالا و پایین‌دست صورت بگیرد و فقط با رضایت کشورهای منطقه، طرف‌های ثالث می‌توانند به این روند بپیوندند.

این مقام سابق قرقیز تردیدی ندارد که کشاندن پای کشورهای فرامنطقه‌ای و سازمان‌های بین‌المللی به‌ میدان، مشکل را آسان نخواهد کرد.

اما واقعیت امر این است که هیچ یک از اقداماتی که با محوریت نقش روسیه در عرصه آب منطقه پس از فروپاشی شوروی دنبال شد، در نهایت به ‌نتیجه مطلوب دست نیافت. همین‌طور در سال 2006 در نشست سران جامعه اقتصادی اوراسیا در شهر «سوچی» روسیه تصمیم تهیه دکترین بهره‌برداری مؤثر از ذخایر آب و انرژی اتخاذ شده بود، چند مرحله نشست‌های کارشناسی اثری در اصلاح وضع نداشت.

در سال 2008 بود که آلمان به‌ نمایندگی از اتحادیه اروپا طرح «ابتکار آب در آسیای مرکزی» را معرفی کرد که در ادامه به ‌عنوان «روند برلین» شناخته شد.

در کنفرانس بین‌المللی که در ماه مارس سال 2012 از سوی وزارت امور خارجه آلمان با حضور هیئت‌های پنج کشور آسیای مرکزی و افغانستان دایر شد، ضمن حمایت از نتایج نخستین مرحله «روند برلین» برای مرحله دوم (2012-2014) پیشنهادات کشورهای یادشده ارائه گردید.

«روند برلین» جزء لاینفک استراتژی اتحادیه اروپا در آسیای مرکزی بوده و آلمان سالانه حدود پنج میلیون یورو برای رایزنی‌های سیاسی و تحکیم ساختارهای مربوط به ‌مدیریت رودخانه‌های فرامرزی در این منطقه هزینه می‌کند.

همکاری پنج کشور آسیای مرکزی با آلمان حاکی از آن است که تا جایی این کشورها به ‌مواضع خیرخواهانه «بن» اعتماد کرده‌اند.

این در حالی است که روسیه به ‌عنوان نزدیک‌ترین شریک منطقه به‌ جای کمک واقعی به‌ حل معضل آب آسیای مرکزی، به ‌فکر به ‌دست آوردن کنترل بر آن بوده و گاهی به ‌اختلافات میان این کشورها دامن می‌زند که هم بر بی‌اعتمادی این کشورها نسبت به یکدیگر و هم نسبت به ‌روسیه می‌افزاید.

از جمله تصمیم مسکو نسبت به ‌ساخت چندین سد و نیروگاه جدید در قرقیزستان و بخصوص «قمبرآته-1»، ازبکستان و قزاقستان را حساس کرده و تقاضای انجام مطالعات بین‌المللی را مطرح کرده‌اند تا از این طریق بتوانند حداقل برای مدتی با ساخت این پروژه‌ها ممانعت کنند.

اگر روس‌ها واقعا استراتژی دقیق با هدف تأمین همگرایی در منطقه را دنبال می‌کردند در زمینه بهره‌برداری از منابع آب نیز می‌توانستند اعتماد کشورهای آسیای مرکزی را به ‌دست آورند.

اما باز هم برخی از کارشناسان روس و از جمله «الکساندر کنیازف» پژوهشگر ارشد انستیتوی شرق‌شناسی این کشور بر این باور است که حضور طرف‌های فرامنطقه‌ای و عمدتا غربی به ‌جایی نخواهد رسید و در نهایت گره مشکلات آب آسیای مرکزی با دستان مسکو باز خواهد شد.

«رحمت‌الله عبدالله‌اف» معاون رئیس مرکز مطالعات افغانستان و آسیای مرکزی در دوشنبه، این دیدگاه را غیر‌واقعی و حتی بزرگ‌منشانه می‌داند.

وی به ‌فارس دیدگاه‌های خود را اینگونه مطرح کرد: متأسفانه روس‌ها در بحث آب آسیای مرکزی نگاه تا جایی غیرواقع‌بینانه و حتی غیردوستانه نسبت به ‌منطقه دارند و فکر می‌کنند که در صورت بروز اختلافات جدی (تا حد رویارویی مستقیم) میان کشورهای بالادست و پایین‌دست، نقش داوری به ‌آنها واگذار خواهد شد.

اما اینطور نیست. امروزه دیگر روسیه در سیاست خارجی کشورهای منطقه یکی از طرف‌های مهم خارجی است و در هیچ زمینه‌ای این کشورها وابستگی صددرصد به مسکو ندارند.

امروزه در همه کشورهای منطقه و بویژه در قزاقستان همسایه روسیه کشورهای خارجی و بخصوص غربی حضور پررنگ اقتصادی دارند، این حضور بیش از پیش در حال تقویت شدن می‌باشد، من برخلاف برخی از کارشناسان تصمیم بیشکک برای ‌خروج پایگاه «ماناس» را به ‌موفقیت سیاست‌های روسیه مرتبط نمی‌دانم بلکه به ‌آن به‌ عنوان مرحله جدید حضور امنیتی آمریکا در منطقه نگاه می‌کنم.

مطمئنم که با احتمال متشنج شدن وضعیت افغانستان در 2 سال آینده و تحت تأثیر قرار دادن آسیای مرکزی، نقش آمریکا و همچنین انگلیس در منطقه برجسته‌تر خواهد شد و بحث آب به‌ دلیل اهمیت خود برای امنیت منطقه از درجه بالای اهمیت برای این کشورها برخوردار خواهد بود.

یعنی ضامن صلح و ثبات آسیای مرکزی دیگر فقط روسیه نیست و این موضوع را هرچه زودتر روس‌ها درک بکنند، امکان اصلاح اشتباهات خود را به ‌دست خواهند آورد، امروزه حضور چین، آمریکا، اروپا، ایران، ترکیه، هند و... در منطقه واقعیتی است که از آن نمی‌توان صرف‌نظر کرد.

از جمله در عرصه انرژی و بهره‌برداری از منابع آب منطقه هم‌اکنون دیگر سازمان‌های مختلف بین‌المللی نظیر برنامه توسعه سازمان ملل متحد، کمیسیون اقتصادی اروپا، سازمان امنیت و همکاری اروپا، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا (یوساید) و... نقش بازی می‌کنند.

به ‌اعتقاد تحلیلگران مسائل منطقه به‌ میزان افزایش رفتارهای دوگانه روسیه، نقش این سازمان‌ها فعال‌تر خواهد شد.
انتهای پیام/خ
برچسب ها:
آخرین اخبار