امروز : سه شنبه ۲ خرداد ۱۳۹۶ - 2017 May 22
۰۴:۲۲
ادموند
کمک مالی
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 21754
تاریخ انتشار: ۱۶ تیر ۱۳۹۲ - ساعت ۱۴:۰۸
تعداد بازدید: 81
خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس ـ راهبرد فرهنگ: در وضعیتی که تلویزیون آن قدر فراگیر است که خانه‌ای بدون آن را به سختی می‌توان متصور کرد ...

خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس ـ راهبرد فرهنگ: در وضعیتی که تلویزیون آن قدر فراگیر است که خانه‌ای بدون آن را به سختی می‌توان متصور کرد سخن گفتن از تلویزیون سخن از بدیهیات تلقی خواهد شد به قول «نیل پستمن» ما همواره درباره چیزهایی که تلویزیون پخش می‌کند می‌توانیم سخن بگوییم و نه درباره خود تلویزیون.

اینکه گذران عمر، که تنها سرمایه انسانی است پای این جعبه جادو چه نسبتی با آموزه‌های دینی دارد و اینکه ورود این شی تکنولوژیک به زندگی چه تغییری در سبک زندگی و نگرش ما به هستی ایجاد کرد بحثی ناظر به وجوهی فراتر است که البته نمی‌توان به راحتی از آن عبور کرد و دستکم این حرف‌ها در صورت تکرار می‌تواند تا حدی نسبت به این تأثیرات مضر نوعی خودآگاهی ایجاد نماید.

یکی از اشتباهاتی که مدام شنیده می‌شود مذمت رویکردهای سلبی و تأکید بر ایجابی نگاه کردن است؛ برخی مدام می‌گویند که تا کی باید از انکار سخن گفت و چه باید کردها را کی باید پاسخ داد؟ اولاً آیا پرسش از «تأثیرات ناخواسته‌ای که چیزی مانند تلویزیون بر ما می‌گذارد» را می‌توان رویکرد سلبی نامید؟ کار تفکر، نه سلب است و نه ایجاب؛ اندیشه تنها واکاوی می‌کند و چونان ترازویی می‌تواند مضرات و فواید را مقایسه نماید؛ سلب و نفی و انکار تلویزیون ثمره اختیار و اراده اشخاص است که لزوماً این انتخاب ناشی از عقلانیت نخواهد بود.

ثانیاً با کمی دقت مشخص می شود، مذمت کردن رویکرد سلبی نسبت به تلویزیون و جایگزین کردن رویکرد ایجابی نسبت به آن اتفاقی در یک سطح نیست. پرسش از تلویزیون (و یا همان چیزی که آن را رویکرد سلبی می‌خوانند) بحثی ناظر به خود تلویزیون است ولی آن گاه که از رویکرد ایجابی سخن رانده می‌شود عمدتاً بحث، ناظر به محتوای تلویزیون و آن چیزی است که از کانال آن جریان می‌یابد.

معمولاً در رویکرد ایجابی کسی نمی‌پرسد که به جای تلویزیون چه چیزی را می‌توان جایگزین کرد بلکه معمولاً سوال این است که محتوای رسانه‌ای را چگونه سامان دهیم؟ به عنوان مثال اینکه چگونه برنامه‌های مناسبتی تلویزیون می‌تواند در رشد دینداری و ایمان مردم موثر باشد و اینکه شیوه‌های تأثیرگذاری رسانه‌ای چیست عمده پرسش‌های ما در مباحث رسانه‌ای است.

اما این دو سطح ـ پرسش از ذات رسانه و پرسش از محتوای رسانه ـ با هم بی نسبت نیستند. به واقع حتی اگر دغدغه اصلی ما پرسش‌هایی از جنس دسته دوم یعنی محتوای رسانه‌ای باشد، باز ناگزیریم به سراغ پرسش‌های دسته اول برویم. ذات وسایل ارتباط جمعی تنها به این محدود نمی‌شود که گنجایش خاصی دارند و هر محتوایی را نمی‌پذیرند بلکه در صورت فراگیری هر رسانه‌ای، تبعاتی اجتماعی و معرفت شناختی ایجاد می‌شود که مستقیماً معلول اقتضائات ذات آن رسانه است.

ابزار ارتباطی جایی بین انسان و جهان قرار دارد و واسطه انتقال شناخت جهان به انسان است. رسانه، کیفیت و نحوه دیدن و استنباط انسان از گیتی را شکل می‌دهد. به همین دلیل است که پستمن وسایل ارتباط جمعی را ستون بنیادین معرفت‌شناسی می‌داند.

در ذیل پنج خصلت عمده برای تلویزیون را بر می‌شماریم الف) تلویزیون مخاطب را بصری می‌کند؛ ب) پیام تلویزیونی صرفاً کالایی برای مصرف شدن است؛ ج) پیام تلویزیونی مجالی برای تفصیل و اندیشیدن نیست بلکه عمدتاً با اجمال سروکار دارد؛ د) تلویزیون تجربه ادراک غیرحضوری را جایگزین حضور می‌کند؛ هـ) تلویزیون حوزه عمومی را تنگ می‌کند و افراد را به جای تبادل نظر با یکدیگر به سمت خویش و گوش دادن به منولوگ خویش فرا می‌خواند.

حال می توان این پنج خصلت را در تأثیری که بر میزان دینداری و ایمان مخاطب می‌گذارند مورد سنجش قرار داد گرچه تلویزیون مدیومی چند رسانه‌ای است ولی تصویر در آن غالب است؛ زبان تصویر منقطع است؛ تصویر از انسان‌ها سخن نمی‌گوید بلکه از یک مرد یا یک زن حرف می‌زند.

زبان تصویر از بیان مفاهیم کلی عاجز است و بر خلاف الفاظ که باید فهمیده شوند تصاویر را صرفاً باید دید و شناخت؛ شاید بارها این جمله را از تلویزیون شنیده باشید که فرصت ما رو به اتمام است و به علت ضیغ وقت باید برنامه را تمام کنیم. این همان خصلت اجمال پیام در تلویزیون است. تلویزیون تجربه حضوری را از ما دریغ می‌دارد. آن تجربه معنوی که به عنوان مثال فرد مومن با حضور در مسجد و یا کلیسا کسب می‌کند را مقایسه کنید با وضعیتی که فردی پایش را جلوی تلویزیون دراز کرده و در حال خوردن چیپس به دعای کمیل یا موعظه گوش می‌دهد و دست آخر اینکه تلویزیون ما را مسحور خویش می‌کند و با تک گویی فرصت دیالوگ و گفت‌وگو با دیگران را از ما می‌گیرد.. به نظر می رسد بصری شدنِ صرف در تناقض با ایمان به غیب عمل می کند.

اینکه مخاطب به دیدن با چشم ظاهری عادت داده شود و همچنین به مثابه موجودی مصرف کننده صرفاً به دیدن و نیاندیشیدن بپردازد و با جهان به صورتی هیجانی و اجمالی مواجه شود نیز با دعوت انبیا به تفکر متناقض است.

باید پرسید آیا به صرف حذف صحنه‌های خشن و شهوت‌انگیز و جایگزینی برنامه‌های دینی می‌توان رسانه را دینی کرد و آیا تلویزیون در حال ساخت یک دین تلویزیونی است؟

تلویزیونِ جمهوری اسلامی ناگزیر است در عرصه رقابت رسانه‌ای حضور داشته باشد و مخاطب خود را حفظ کند تا مخاطب پای برنامه‌های برون مرزی ماهواره‌ای تربیت نشود؛ به نظر می‌رسد تا به حال جنگ رسانه‌ای بیشتر ناظر به کنترل افکار عمومی از حیث رد یا پذیرش مشروعیت سیاسی نظام بوده است اما چندی است که چه رسانه‌های عمدتاً فارسی زبان رقیب و همچنین رسانه ملی به صرافت مسأله‌ای به نام سبک زندگی افتاده‌اند.

البته رقابت در عرصه ترویج سبک زندگی نیز کاملاً به دلایلی سیاسی صورت می‌گیرد چه آن گاه که عمده افراد جامعه‌ای پذیرای سبک زندگی خاصی شوند که ارزش‌هایش در تضاد با ارزش‌های حاکم است دچار تضاد با نظم سیاسی حاکم و عدم پذیرش مشروعیت آن خواهند شد.

از این جاست که می‌توان سیاسی بودن مفهوم سبک زندگی را درک کرد اما آیا سبک زندگی صرفاً از حیث نسبتی که با رد یا پذیرش مشروعیت سیاسی دارد باید مورد توجه قرار گیرد؟ حتی اگر ما خود را در این جنگ رسانه‌ای پیروز تلقی کنیم باز در عرصه دیگری که همان رسانه‌ای شدن مخاطب است شکست خورده‌ایم. انسانی که پای رسانه ملی تربیت می شود به هر حال از انسان تربیت شده پای رسانه‌های غربی بهتر است اما باید دقت کرد که این دو انسان در نسبتی که با رسانه بما هو رسانه دارند تفاوتی ندارند.

تربیت دینی از دریچه تلویزیون صرفاً می‌تواند وجهی حداقلی از دینداری و ایمان را محافظت کند و ایمان و دینداری واقعی و اصیل نیازمند حضور، عقلانیت و شور و اشتیاق است.

امروز شاهدیم که برنامه‌ای چون «نود» و پخش مستقیم مسابقات فوتبال از تلویزیون باعث کاهش شور و اشتیاق حضور در استادیوم‌ها نشده است. برنامه‌های دینی نیز باید بتوانند مخاطب را به حضور مستقیم در مناسک دینی تشویق کنند. اگر تلویزیون را به مثابه یکی از مقتضیات زمانه پذیرا شده‌ایم باید بتوانیم که در آن پنج خصلتی که ذکر شد تأمل کنیم.

ما تا زمانی که از اقتضائات تلویزیون تبعیت کنیم در زمین او بازی می‌کنیم و برنامه‌هایی که به جای مصرف شدن صرف، اندیشه مخاطب را به چالش بگیرد و یا وارد نوعی گفت‌وگو شود می‌تواند تلویزیون را از آن وجه اجمال و مصرف و منولوگ خارج کند.

به نظر می رسد برنامه‌ساز در این زمینه نقش عمده‌ای ایفا می‌کند و برنامه‌سازی که نسبت به تلویزیون خودآگاه است و دغدغه‌ای واقعی نسبت به انقلاب اسلامی و ترویج آموزه‌های دینی دارد مطمئناً اثر گذاری بیشتری نسبت به برنامه سازی که از روی وظیفه کارمندی به تولید می‌پردازد، دارد و چنین برنامه‌سازی می‌تواند حضور را به قاب تلویزیون بیاورد و مخاطب را به محضر خویش دعوت کند.

یادداشت: محمد الیاس قنبری
انتهای پیام/
برچسب ها:
آخرین اخبار