امروز : یکشنبه ۱ اسفند ۱۳۹۵ - 2017 February 19
۲۰:۲۵
نمایشگاه رسانه دیجیتال
ادموند
کمک مالی
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 25981
تاریخ انتشار: ۲۶ تیر ۱۳۹۲ - ساعت ۰۹:۳۴
تعداد بازدید: 189
خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس ـ سینما: فرهادی در درون مایه‌های فکری و مضمونی فیلم‌های گذشته خود دست و پایی زده است، حاصل آن فیلم ...

خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس ـ سینما: فرهادی در درون مایه‌های فکری و مضمونی فیلم‌های گذشته خود دست و پایی زده است، حاصل آن فیلم «گذشته» شده است و هیچ حرف جدیدی برای گفتن ندارد. اما بدِ ماجرا در «گذشته» این است که فرهادی فیلمنامه‌نویس از سینمای شخصیت‌پرداز پر کشش خود نیز فاصله گرفته است و شخصیت‌های فیلم‌اش در داستان لَنگ و گاهی اوقات از داستان بیرون می‌زنند.

فیلم، ساختمانِ داستان مخصوص به خود را داراست و پی‌رنگ فیلمنامه با زنجیره حوادث و اتفاقات علت و معلولی که رخ می‌دهد، روند رو به جلوی خود را حفظ می‌کند، اما پی‌رنگ فیلمنامه با سیر کنش‌های شخصیت‌های فیلم روح واحد و یکپارچه‌ای را تشکیل نمی‌دهند و همواره شخصیت‌های داستان خود را با اتفاقات و خواسته‌های خط داستان هماهنگ می‌کنند، تا پی‌رنگ داستان به مسیر خود ادامه بدهد؛ در واقع شخصیت‌های فیلم «گذشته» کنش‌هایی را انجام می‌دهند که پی‌رنگ خواهان آن است، نه الزامات شخصیتی آنها.

لوسی عامل شروع کننده داستان فیلم است؛ اما چرا لوسی باید آنقدر مخالف ازدواج مادر خود باشد؟ مگر مارین یک خانواده از هم پاشیده و گسسته‌ای ندارد، خانه بهم ریخته، کثیف و شلوغی که می‌خواهد آن را رنگ و لعابی جدید بزند و زندگی‌اش را دوباره مرتب و تمیز کند؛ لوسی که در یک خانواده‌ای متلاشی بزرگ شده است، از پدر خود جداست و حتی از او بدش می‌آید، مادرش تا به حال با چند مرد مختلف بوده است، حال چرا لوسی باید اینقدر متعصب نسبت به ازدواج مادراش باشد؟ لوسی ما را بیشتر یاد دخترهایی می‌اندازد که بعد از فوت پدرشان دوست ندارد، سایه مرد دیگری را جای پدر خود ببینند، حال آنکه وضعیت تربیتی و خانوادگی لوسی کجا و این حرف‌ها کجا؟

احمد(علی مصفا) فیلم «گذشته» را می‌توان احمد(شهاب حسینی) فیلم «درباره الی» دانست، همان احمدی که از قول زن فرنگی‌اش گفت: پایان تلخ بهتر از تلخی بی پایانه اما فرهادی با فیلم آخرش ثابت کرد که حتی در غرب از خوب و بد زندگی تنها روی نکات بد و سیاه آن می‌تواند تمرکز کند و دائما تلخی‌های بی‌پایان را نشان مخاطب خود می‌دهد.

احمد که رابطه بسیار خوب، مهربانانه و کمک کننده‌ای با خانواده سابق‌اش دارد، پس چرا با مارین به مشکل خورده است؟ چرا از آنها می‌خواهد جدا شود؟  مسئله احمد در فیلم چیست؟ آیا کارکرد احمد بیش از کارکرد یک آچار فرانسه است؟

علت ازدواج سمیر و مارین چیست؟ لوسی به احمد می‌گوید مارین به خاطر این با سمیر ازدواج کرده است که شبیه به توست، در واقع هنوز مارین به احمد علاقه‌مند بوده است و جدایی از او برایش سخت بوده است؛ یا در دعوای پایانی فیلم بین سمیر و مارین، باز سمیر نیز روی این مسئله تاکید می‌کند و می‌گوید، فقط به خاطر اینکه جای احمد را برایت پر کنم، سراغ من آمدی و در واقع در اصل رابطه عاطفی بین‌شان واقعی نیست.

حال اگر مارین اینقدر به احمد علاقه‌مند است که بعد از دوری او سراغ مردی می‌رود که شبیه‌تر و جایگزینی مثل او باشد، چرا مارین اصلا از احمد جدا شد؟ چرا مارین اینقدر راحت از سمیر که به تازگی با او آشناشده است باردار شده است ولی از احمد که سالیانی همسر قانونی‌اش بوده فرزندی ندارد؟

سمیر وقتی که با همسرش بوده است با مارین رابطه داشته است و به او ایمیل‌های عاشقانه می‌داده است، اما در طول فیلم مردی فداکار و متعهد نسبت به همسر روی تخت افتاده‌اش عمل می‌کند و با اینکه همسرش خودکشی کرده و در حالت کما به سر می‌برد، در حالت تردید انتخاب بین مارین و اوست؛ حال اگر سمیر اینقدر همسر خود را دوست داشته است که به جنازه به کما رفته‌اش نیز اینقدر توجه می‌کند، چرا در زمان سلامتی‌اش با او چنین برخوردی نداشته است و با مارین رابطه عاشقانه برقرار کرد؟ وقتی مردی به جسم به کما رفته زنش دائما رسیدگی می‌کند و برایش دارو می‌گیرد و ...، آن وقت در زمان حیاتش او را به خاطر یک مسئله نه چندان پیچیده آن هم در تقابل با یک کارگر زن غریبه، مسئله را آنقدر بغرنج می‌کند که او را اخراج کند، تا مشکلات روحی و روانی زنش تشدید پیدا کند؟!! بالاخره سمیر همسر خود را دوست داشته یا نداشته است؟

سوالات دیگری را نیز می‌توان اضافه کرد که منطق شخصیت‌پردازی فیلم پاسخ برای آن ندارد. تکلیف مخاطب می‌بایست با شخصیت‌ها مشخص باشد و شناسنامه و هویتی از آنها بدست بیاورد تا نیازها، انگیزه‌ها و احساسات آنها را بفهمد، نه اینکه در پیچ و خم داستان رفتارهای متناقض را مشاهده کند که تکلیفش با شخصیت‌ها روشن نباشد. باز تکرار می‌کنم شخصیت‌های فیلم «گذشته» کنش‌هایی را انجام می‌دهند که خط داستان فیلم خواهان آن است، نه الزامات شخصیتی.

فرهادی دو اصل را در فیلم‌های گذشته خود همواره بدان پایبنده بوده است؛ اصل اول به تمامی شخصیت‌های فیلم خود حق بدهد و تقصیر و اشکالات را متوجه یک فرد خاص نکند. در «گذشته» نیز این وضعیت را به وضوح مشاهده می‌کنیم؛ از کارگر لباسشویی که در فیلم بسیار کم رنگ است تا مارین، احمد و سمیر و حتی زن خود کشی کرده سمیر، همگی اسیر و گرفتار اشتباهات خود و دیگران هستند و هیچکدام مقصر اصلی نیستند. فرهادی در پس این آشفتگی و بهم ریختگی که در «گذشته» درست می‌کند، وضعیت نسبیت گرایانه معرفتی ـ اخلاقی را بدیهی گرفته است و گویی حقیقتی جز عدم حقیقت وجود ندارد.

وی در فیلم‌هایش هیچکس را مقصر اصلی نمی‌کند، تا راه تاویل‌های متفاوت را برای مخاطب بگذارد. اما در پس این ظاهر نسبیت‌گرایانه فیلم های فرهادی حکم‌ها و قضاوت‌هایی وجود دارد لذا به نظر نگارنده هیچکدام از فیلم‌های قبلی فرهادی پایان باز نبودند و فیلم «گذشته» نیز بر خلاف لحن فیلم، پایانی اخلاقی نچسب دارد، که اصلا جدی و تاثیر گذار نمی‌شود.

اصل دوم کارهای فرهادی این است که در فیلمنامه‌های خود مسئله‌ای را از بیننده پنهان می‌کند و بعد مخاطب را به قضاوت و کشف آن ترغیب می‌کند. در «چهارشنبه‌سوری» ارتباط مرد با زن همسایه را پنهان می‌کند. در فیلم «درباره الی»، غرق شدن یا نشدن الی در دریا را پنهان می‌کند تا بهانه‌ای شود که در شرایط متفاوت قضاوت‌های دانشجویان حقوق را در مورد فردی که حتی نامش را نمی‌دانند، ببینیم.

در فیلم «جدایی ...» صحنه تصادف راضیه را پنهان نگاه می‌دارد و باز مخاطب دائما در حال و هوای شناختن حق و ناحق بین دیگران است اما در «گذشته» این پنهان کاری در فیلم به یک بلوغی می‌رسد و در یک روند رو به جلو پازل فیلم تکمیل می‌شود، اما نقطه تمرکز مسئله فیلم جای مناسبی نیست و به خاطر همین «گذشته» فیلمی کند و بدون تعلیق عمیق و جذاب است.

برای مخاطب هیجان‌انگیز و جذاب‌تر این است که به شرایط و اتفاقاتی فعلی که در شخصیت‌ها به وجود می‌آید و در آینده به یک نقطه اوجی می‌رسد، مشارکت داشته باشند. در «گذشته» هیچ اتفاق جدی و نقطه اوجی برای آینده نیست، کدام یک از اتفاقات پایانی فیلم نقطه اوج فیلم محسوب می‌شود؟ هیچکدام، لذا هرچه به انتهای فیلم نزدیک‌تر می‌شویم، منتظر اتفاق خاص و ویژه‌ای نیستیم، سوالات ببیننده پاسخ داده می‌شود و فیلم تمام می‌شود، هرچه بوده است در گذشته اتفاق افتاده و مخاطب منفعل، فقط از اتفاقات گذشته آگاهی پیدا می‌کند و مشارکت حسی و مماسی با کنش‌های شخصیت‌ها ندارد. درست بر عکس فیلم جدایی که در یک روند رو به جلو و فعال اتفاقات و شرایط مختلفی را همراه با شخصیت‌ها تجربه می‌کند.

فرهادی در مدیوم شات گیر کرده است. در فیلمی که از صدها پلان تشکیل شده است، به تعداد انگشتان دو دست هم نماهای دیگر جز مدیوم را نمی توان پیدا کرد. هیچ رابطه معناداری جز مدیم شات‌هایی که کم نزدیک و دور می‌شوند، نمی‌توانیم پیدا کنیم. در بعضی از صحنه‌ها به وضوح کارگردان می‌تواند اندازه نماهای دیگری استفاده کند، به طور مثال در سکانس پایانی که دوربین پشت سر سمیر در بیمارستان حرکت می‌کند، وقتی حس تنهایی و مبهوتی سمیر را می‌خواهد نشان دهد، تصویر لانگ‌شات به راحتی می‌تواند در القاء چنین فضایی کمک بیشتری کند و برگشت سمیر در راهرو برای جبران گذشته‌اش که نجات همسر روی تختش باشد، قاب هرچه از دوری به نزدیکی به شخصیت برسد، منطق تصویری بهتری دارد، اما گویی کارگردان واهمه دارد از قاب مدیوم خود خارج شود و بدون شک این مسئله مانع خلاقیت کارگردانی است.

فرهادی بیش از آنیکه کارگردان خوبی باشد، فیلنامه‌نویسی خیلی خوبی است اما «گذشته» ثابت کرد، فیلمنامه‌نویس خیلی خوب هم اگر درون مایه‌ها و ایده‌های جدیدی را نداشته باشد، حتی در تخصص خود نیز دچار مشکل می‌شود و نمی‌تواند داستان و دنیای متفاوتی را برای مخاطب تعریف کند؛ «گذشته» تکرار فیلم‌های گذشته فرهادی است و در خوش‌بینانه‌ترین حالت، آخرین فیلم فرهادی در جازدنی بیش نبود.

یادداشت: محمدامین نوروزی

انتهای پیام/س
برچسب ها:
آخرین اخبار