امروز : شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 3
۲۳:۲۰
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 44099
تاریخ انتشار: ۱۶ شهریور ۱۳۹۲ - ساعت ۱۱:۰۰
تعداد بازدید: 63
به گزارش خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، ترکیه و ایران دو قدرت جهان اسلام هستند که همواره در طول تاریخ برای گسترش نفوذ خود با هم رقابت ...

به گزارش خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، ترکیه و ایران دو قدرت جهان اسلام هستند که همواره در طول تاریخ برای گسترش نفوذ خود با هم رقابت کرده اند.

روابط ایران و ترکیه در سایه تحولات اخیر منطقه (سوریه) رنگ و بوی دیگری به خود گرفته است.

اگرچه هیچ گاه سابقه نداشته که روابط دو طرف به سطحی از تیرگی برسد که مجبور به قطع رابطه شوند، اما نباید هم از نظر دور داشت که هیچ گاه هم سابقه نداشته که دو طرف آنقدر به یکدیگر نزدیک شوند که پیمان‌های امنیتی با هم منعقد کنند و در همین راستا محور منطقه‌‌ای ایجاد کنند و از این موقعیت برای نفوذ هر چه بیشتر خود در منطقه استفاده کنند. با این حال مدتی است  که شاهد هستیم این محور و منافع مشترک تحت تاثیر تحولات اخیر منطقه‌ای قرار گرفته است.

ایران از سوریه حمایت می‌کند در حالی که ترکیه پس از آغاز ناآرامی‌ها در این کشور موضع دوستانه و استراتژیک خود را با دمشق تغییر داد و این امر سبب شده تا این تیرگی بر روابط ایران و ترکیه نیز اثر بگذارد.

نگاهی به تاریخچه روابط ایران و ترکیه پس از انقلاب 1357
دوران هاشمی رفسنجانی

سفر اربکان نخست وزیر ترکیه (از حزب اسلامگرای رفاه) به تهران و انعقاد قرار داد صادرات گاز ایران به ترکیه مهمترین رویداد در روابط دو کشور در دولت هاشمی بود. گرچه این وضعیت دیری نپایید و با قدرت گرفتن لائیک‌ها پس از او روابط ایران و ترکیه وضعیت وخیمی یافت. وضعیتی که تا سال اول دولت خاتمی نیز ادامه یافت.
دولت خاتمی
دولت محمد خاتمی هنگامی شروع به کار کرد که به جز ترکیه، اتحادیه اروپا نیز روابط خود را با ایران قطع و سفرایش را از کشور خارج کرده بود.

اما دیدار سران دو کشور در حاشیه اجلاس دی 8 در قزاقستان از تنش میان طرفین کاست و دوکشور پس از چند سال سفیر مبادله کردند.

دولت بلنت اجویت با مسئله کردها موجه شد و با اعزام نیروهای نظامی به مرز سوریه خواستار تحویل دادن عبدالله اوجالان رهبر حزب کارگران کردستان ترکیه شد. امتناع سوریه از تحویل دادن وی، دو کشور را در آستانه درگیری نظامی قرار داد. دولت خاتمی با میانجیگری میان طرفین نقش مهمی در کاستن از تنش داشت و این موضوع به عنوان نقطه عطفی در روابط میان دو کشور ثبت شد.

گرچه ترکیه در نهایت با کمک آمریکا و رژیم صهیونیستی وی را دستگیر کرد و این موضوع جایگاه و اهمیت روابط با این رژیم را برای دولت ترکیه نمایان ساخت.
دولت احمدی‌نژاد

هنگامی که محمود احمدی نژاد در سال 1384 بر کرسی ریاست جمهوری ایران نشست، حزب اسلامگرای عدالت و توسعه سه سال بود که دولت ترکیه را در دست داشت.

تفکرات اسلامی هر دو دولت، زمینه‌ای شد تا ایران و ترکیه برای توسعه روابط خود تلاش کنند.

معادلات تجاری، مخالفت ترکیه با اسرائیل به نفع فلسطینیان و مبارزه با چریک‌های حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) از جمله عوامل گسترش رابطه دو کشور در دوره اول ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد بودند.

ایران و ترکیه توافقنامه‌هایی در زمینه همکاری‌های امنیتی امضا کردند

در سال 2010، ترکیه و برزیل با ایران بر سر برنامه اتمی و معاوضه اورانیوم غنی شده در تهران به توافق رسیدند. بسیاری این واقعه را اوج رابطه ایران و ترکیه می‌نامند، اما آمریکا و طرف‌های غربی توافق تهران را نپذیرفتند، و این ترکیه را مایوس کرد. در همان سال ترکیه که عضو موقت شورای امنیت سازمان ملل متحد بود با تمامی قطعنامه‌های شورا علیه ایران مخالفت کرد و این چنین حمایت خود را از ایران نشان داد.

ترکیه با این رویه سعی داشت از طرفی جایگاه خود را در خاورمیانه تقویت کند و از بروز جنگ در همسایگی خود جلوگیری نماید و از طرفی با این مانور سیاسی خود را برای عضو شدن دائم در اتحادیه اروپا مقتدر نشان دهد.

در این بین موضوع جنگ داخلی سوریه به یکی از مهمترین چالش‌های روابط ایران و ترکیه تبدیل شد. ترکیه همواره اعلام کرده بود روابط دوجانبه با ایران تحت تاثیر مسائل جنگ داخلی سوریه می‌باشد. در این دوره، تنها نقطه اشتراک از نظر سیاسی، موضعگیری دو کشور در قبال کودتای 2013 مصر بود که هر دو کشور آن را محکوم کردند.

از دیدگاه اقتصادی حجم داد و ستدهای اقتصادی دو کشور تا پایان سال 2011 فراتر از 16 میلیارد دلار بوده و به گفته مقامات دو کشور سعی می‌شود تا سال 2015 این رقم به 30 میلیارد دلار افزایش یابد.

این در حالی است که به موجب فشار کشورهای غربی، ترکیه نیز مجبور شد رابط اقتصادی خود با ایران را کاهش دهد که کاهش 40 درصدی واردات نفت از ایران یکی از این تاثیرات بود.
دولت روحانی

با انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس دولت یازدهم ایران، رجب طیب اردوغان به روحانی تبریک گفت. احمد داود اغلو، وزیر امور خارجه وقت ترکیه نیز در مراسم تحلیف روحانی شرکت کرد و مقدمات دیدارهای رسمی را در حاشیه اجلاس سالانه سازمان ملل متحد مورخ سپتامبر 2013 تدارک دید.

فیروز دولت آبادی سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در ترکیه به همراه مجید جلالی کارشناس خاورمیانه با حضور در خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس به بررسی روابط ایران و ترکیه و ارائه پیشنهاد به دولت یازدهم در خصوص آینده این رابطه پرداختند.

*همکاری و رقابت دو شاخص ذاتی در روابط ایران و ترکیه است

فیروز دولت آبادی سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در ترکیه معتقد است که همواره روابط 2 کشور تحت تاثیر 2 عنصر همکاری و رقابت بوده است و این دو شاخص در روابط ایران و ترکیه ذاتی است. لذا هر سیاستی باید با این دو فاکتور تنظیم شود.

وی افزود: ما نیازهای مشترک زیادی داریم، به علاوه زمینه‌های همکاری و اهداف زیادی نیز  در جهان اسلام داریم و این نکته نیز می‌تواند محوری برای همکاری بین دو کشور باشد. در ضمن هر 2 تجربه تاریخی تسلط به منطقه وسیعی از دنیا را داریم که در ذات خود نوعی رقابت را ایجاد می‌کند. ما  2 کشوری هستیم که به لحاظ جمعیت،‌قدرت، موفقیت ژئوپلتیکی توانایی این را داریم که منافع جهانی را به خود جذب کنیم و از هیمن جا است که نطفه رقابت شکل می‌گیرد.

دولت‌آبادی گفت: هدف و وظیفه سیاست خارجی این است که منافعی که از رقابت به دست می‌آید را به گونه‌ای تعریف و تنظیم کند که نشانه‌های رقابت تنزل پیدا کرده و به همکاری تبدیل شود، به طور مثال منافعی که از اهداف روشنی در مسائل جهان اسلام داریم می‌تواند محور همکاری‌های دو کشور باشد.

وی در ادامه روابط ایران و ترکیه را در سه سطح، دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی طبقه بندی کرد و بر این اساس معتقد بود که در روابط دوجانبه مشکل مهمی بین دو کشور وجود ندارد، عنصر همکاری در روابط کالا مسلط است و هر دو از این همکاری استفاده زیادی می‌برند. به طور مثال ایران در بحث انرژی ورای بحث تحریم‌ها تامین کننده است، ترکیه نیز می‌تواند روی ایران به عنوان تامین کننده بلندمدت حساب کند، ما زمینه دسترسی ترکیه را به آسیای مرکزی و خلیج فارس فراهم می‌کنیم، آنها هم زمینه دسترسی به اروپا و کشورهای بالکان را فراهم می‌کنند.

*دیپلماسی یک جریان پیوسته و مستمر برای تحقق تامین منافع بین 2 کشور است

سفیر سابق ایران در ترکیه در خصوص روابط منطقه‌ای 2 کشور گفت: در مورد سوریه 2 کشور به اختلاف رسیدند، البته مقصر این اختلاف ترکیه است. ترکیه وارد یک بازی شده که منجر به توسعه تروریسم در منطقه شده است و پیامدهای این امر برای ترکیه هم خطرناک خواهد بود. در ضمن کاری را که ترک‌ها فکر می‌کردند در عرض 2 ماه تمام می‌شود دو سال و اندی است که درگیر آن شده‌ و ادامه دارد و شرایط هم بدتر شده است.

وی با بیان این که نباید اجازه دهیم روابط ما سوریه بر روابط منطقه‌ای و دوجانبه ما با ترکیه اثر گذار باشد، تصریح کرد: بحران سوریه یک موضوع خاص است و ما باید ترک‌ها را قانع کنیم که رویه خود را تغییر دهند و این امر با دیپلماسی امکان‌پذیر است، لذا باید دیپلماسی فعالی را در قبال ترکیه به کار ببریم.

سفیر سابق ایران در آنکارا با اشاره به این که ما در دو سال گذشته در قبال ترکیه دیپلماسی خاصی نداشته‌ایم، گفت: حجم سفر مقامات ایران و ترکیه را در نظر بگیرید. دیپلماسی یک جریان پیوسته و مستمر برای تحقق تامین منافع بین دو کشور است آیا ما این مسیر را دنبال کرده‌ایم. اتحادیه اروپا را ببیند هر هفته 2 تا 3 نشست در حوزه‌های مختلف برگزار می‌کنند. باید حداقل سالی 200 تا300 سفر از سوی هیئت‌های 2 کشور انجام شود تا از دل این رفت‌ و آمدها سوءتفاهم‌ها برطرف شود.

وی افزود: از طرف ترکیه این دیپلماسی آماده ترو فعال‌تر بوده است، اما با برخورد سرد ما مواجه شد. واکنش ما به اجلاس استانبول در شروع خوب نبود اظهارنظر مسئولان ما و متعاقبا اظهارات مسئولان آنها نیز خوب نبوده است. خط مشی اشتباهی که با سیاست خارجی ترکیه در خصوص سوریه شروع شد، با سیاست خارجی احساسی ایران مواجه شد و به جای تعامل بیشتر برای خارج کردن ترکیه از این مسئله و روشن کردن ابعاد بلندمدت آن، با نرفتن و برخوردهای احساسی اختلافات 2 کشور شدیدتر شد.

دولت آبادی گفت: باید در نظر گرفت که ما در 8 سال گذشته سیاست خارجی موفقی نداشته‌ایم، چرا که کل سیاست خارجی ما تحت تاثیر مسئله هسته‌ای بوده است. عموما وزارت خارجه توسط دیپلمات‌های درجه 2 اداره شد و چون این افراد با سیاست آشنایی نداشتند عملا آنها هم ابعاد احساسی را در قبال ترکیه تقویت کردند و در دو سال گذشته سیاست دوری و تهدید را داشته‌ایم.

سفیر سابق ایران در ترکیه با اشاره به رکن سوم که همان مسائل بین‌الملل است، تصریح کرد: ترکیه در مسائل بین‌المللی با ما همراهی دارد، جز در مسائلی مربوط به شورای امنیت ملی که البته این مرزها را تا حدودی رعایت کرده است، چرا که خیلی مایل نیست تحت تاثیر آنها باشد، لذا اگر روابط را در این سه سطح تعریف کنیم می‌بینیم که دولت روحانی دلایل خوبی دارد که این سوء تفاهمات را برطرف و آنها را تبدیل به محور همکاری کند.

در ادامه مجید جلالی کارشناس خاورمیانه با اشاره به موضوع کردی در ایران و ترکیه به تاثیر آن در روابط دو کشور پرداخت.

بر این این اساس، وی معتقد است که ترک‌ها قبلا نگاهشان به موضع کردی از بعد تنش و درگیری بود چه در جریانات داخلی و چه با فشار بر کردهای منطقه که پرچمدار آنها منطقه اقلیم کردستان عراق بوده است. پس در داخل تلاش می‌کرد جریان کردی خود را سرکوب کند و در خارج تلاش می‌کرد برای جریانات کردی که پرچمدار آن اقلیم بود محدودیت ایجاد کند.

وی افزود: حداکثر روابط با اقلیم عراق نیز با هدف محدود سازی جریان کردی خودش و استفاده از کردهای عراق برای سرکوبی جریانات داخلی بوده است. لذا در دهه 90 شاهد همکاری کردهای عراق در ابعاد امنیتی و نظامی با ترکیه علیه پ. ک. ک بودیم.
 
*استفاده ترکیه از ظرفیتهای کردستان برای اغناء فضای داخلی

جلالی با اشاره به دوران حاکمیت حزب عدالت و توسعه گفت: در این دوران این رویکرد تغییر کرد و سیاست سرکوب کردی در داخل به رویکرد مدیریت رسید. در بحث کردستان عراق هم رویکرد محدودیت و اعمال فشار به رویکرد مدیریت و همکاری در ابعاد اقتصادی،‌سیاسی، امنیتی و اجتماعی تبدیل شد. به طوری که ترکیه توانسته است از این همکاری در بحث کردی خود استفاده کند و از ظرفیت‌های کردستان عراق برای اغنا فضای داخلی برای خارج شدن از فاز نظامی به فاز سیاسی استفاده کرد.

وی با بیان اینکه ترکیه هر جا در بحث کردی به بن‌بست می‌خورده است در نخستین گام و اولین نگاه تهران را متهم به همکاریی با کردهای خود می‌کرده است، گفت: در گام اول از طریق تبلیغات، سپس در بعد سیاسی، به هر حال همجواری ایران با کردستان عراق و ترکیه، در حالی که کوههای قندیل به عنوان مرز مشترک پایگاه اصلی پ. ک. ک است این تصور را که ایران یا اقلیم می توانند با پ.ک.ک همکاری داشته باشند را تقویت می کند.

دولت آبادی گفت: ترکیه پیش از این اقلیم عراق را متهم می‌کرد اما در سال‌های اخیر که روابطش با اقلیم بهتر شده است به طور طبیعی به خاطر اختلافات سیاسی با ایران، برای افکار عمومی ترکیه قابل قبول‌تر بود که ایران را متهم کند که هم جغرافیا و هم اختلافات سیاسی را تداعی کند.

وی افزود: تا حدی که اگر پ. ک. ک کار خاصی هم نمی‌کرد و حضور عادی هم داشت ترکیه ما را متهم می کرد. لذا یکی از ابعاد تنش تبلیغاتی و بعدا سیاسی بین ما و آنکارا بحث کردهای ترکیه بود. در حالی موضوع کردی در روابط منطقه ای‌ و دوجانبه ای صحنه خوبی برای همکاری بوده است اما به دلایلی مختلف ترک‌ها این شرایط را ندارند و روابط سیاسی ایران و ترکیه طوری نبوده که روی موضوع مشترک بتوان همکاری کرد.

کارشناس مسائل خاورمیانه با بیان این که می‌توانیم از این پس در این موضوع همکاری‌های خوبی داشته باشیم، گفت: هر دو طرف کرد داریم و با اقلیم کردستان عراق نیز همسایه هستیم به هر حال جریانات کردی در معادلات منطقه تاثیرگذار هستند و ما می‌توانیم روی این موضوع همکاری داشته باشیم.
 
*ترکیه در حوزه کردی از تجربه ایران استفاده کند

وی افزود: نگاه امنیتی ترکیه به موضوع کردی، امروز در حال تبدیل شدن به نگاه سیاسی است. حال آنکه ایران قبلا این مسیر را پشت سر گذاشته‌ است. ما در ابتدای دهه 60 این مسیر را طی کرده‌ایم. برای ما موضوع کردی مسئله امنیتی نیست، ترکیه می تواند در عبور از مرحله امنیتی به سیاسی از تجربه ما استفاده کند.

جلالی با اشاره به این که ترکیه امروز به اقداماتی مباهات می‌کند که ما 20 سال پیش انجام داده‌ایم گفت: در حوزه روابط با ترکیه می‌توانیم در حوزه کردی کار کنیم، ما تا امروز نگفته‌ایم که ترکیه از کردهای ما حمایت می‌کند، چرا چون موضوع کردی و کردستان‌ ما امنیتی نیست که بخواهیم کسی را متهم کنیم، اما ترکیه به راحتی ما را متهم می‌کند. این در حالی است که ما منفعتی در اینکار نداریم، منافع ما در تعامل و همکاری با ترکیه آنقدر زیاد است که نخواهیم در موضوع کردی وارد شویم. به علاوه پژاک که دست پرورده پ. ک. ک است در کشور ما به وجود آمد و مشکلاتی را برای ما به وجود آورد، پس نگاه ما به موضوع کردی به ترکیه نزدیک است و می‌توانیم در این خصوص با هم همکاری داشته باشیم، اما اختلافات سیاسی در حوزه‌های دیگر باعث شده که در این موضوع که امنیتی است نتوانیم تعامل داشته باشیم.
انتهای پیام/خ
برچسب ها:
آخرین اخبار