امروز : چهارشنبه ۱ آذر ۱۳۹۶ - 2017 November 22
۲۱:۰۱
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 47563
تاریخ انتشار: ۲۳ شهریور ۱۳۹۲ - ساعت ۱۰:۰۳
تعداد بازدید: 46
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، بامداد امروز نخستین گروه ایرانی زائرین خانه خدا به حج تمتع اعزام شدند. ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، بامداد امروز نخستین گروه ایرانی زائرین خانه خدا به حج تمتع اعزام شدند. به همین مناسبت، به بخش‌هایی از فلسفه و اسرار حج اشاره می‌کنیم.   آیت‌الله مکارم شیرازی در کتاب «یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ» در این‌باره می‌نویسد: این مناسک بزرگ در حقیقت داراى چهار بعد است که هر یک از دیگرى ریشه‌‏دارتر و پرسودتر است:

بعد اخلاقی حج

1- بعد اخلاقى حج- مهمترین فلسفه حج همان دگرگونى اخلاقى است که در انسانها به وجود مى‏‌آورد. مراسم «احرام» انسان را به کلى از تعینات مادى و امتیازات ظاهرى و لباسهاى رنگارنگ وزروزیور بیرون مى‌‏برد و با تحریم لذائذ و پرداختن به خودسازى که از وظائف محرم است او را از جهان ماده جدا کرده و در عالمى از نور و روحانیت و صفا فرو مى‌‏برد، و آنها را که در حال عادى بار سنگین امتیازات موهوم و درجه‏‌ها و مدالها را بر دوش خود احساس مى‌‏کنند یکمرتبه سبکبار و راحت و آسوده مى‏‌کند.

سپس مراسم دیگر حج، یکى پس از دیگرى انجام مى‌‏گیرد، مراسمى که علاقه‌‏هاى معنوى انسان را لحظه به لحظه با خدایش محکمتر و رابطه او را نزدیکتر و قویتر مى‌‏سازد، او را از گذشته تاریک و گناه آلودش بریده و به آینده‌‏اى روشن و پر از صفا و نور پیوند مى‌‏دهد.

مخصوصاً توجه به این حقیقت که مراسم حج در هر قدم یادآور خاطرات ابراهیم بت‌شکن، و اسماعیل ذبیح‌اللَّه، و مادرش هاجر است، و مجاهدتها و گذشتها و ایثارگرى آنها را لحظه به لحظه در برابر چشمان انسان مجسم مى‏‌کند، و نیز توجه به اینکه سرزمین مکه عموماً و مسجدالحرام و خانه کعبه و محل طواف خصوصاً یادآور خاطرات پیامبر اسلام و پیشوایان بزرگ و مجاهدت‌هاى مسلمانان‏ صدر اول است این انقلاب اخلاقى عمیقتر مى‌‏گردد، به گونه‌‏اى که در هر گوشه‏‌اى از مسجدالحرام و سرزمین مکه، انسان، چهره پیامبر صلى الله علیه و آله و على علیه السلام و سایر پیشوایان بزرگ را مى‏‌بیند، و صداى آواى حماسه‌‏هاى آنها را مى‌‏شنود.

آرى اینها همه دست به دست هم مى‏‌دهند و زمینه یک انقلاب اخلاقى را در دلهاى آماده فراهم مى‌‏سازد، به گونه‏‌اى توصیف ناشدنى ورق زندگانى انسان را بر مى‌‏گردانند و صفحه نوینى در حیات او آغاز مى‏‌کنند.

بى جهت نیست که در روایات اسلامى مى‏‌خوانیم: کسى که حج را به طور کامل انجام دهد «یخرج من ذنوبه کهیئته یوم ولدته امه!» از گناهان خود بیرون مى‌‏آید همانند روزى که از مادر متولد شده است»

آرى حج براى مسلمانان یک تولد ثانوى است، تولدى که آغازگر یک زندگى نوین انسانى است.

البته احتیاج به یادآورى ندارد که این برکات و آثار- و آنچه بعداً به آن اشاره خواهیم کرد- نه براى کسانى که از حج تنها به پوسته‌‏اى از آن قناعت کرده، و مغز آن را بدور افکنده‌‏اند و نه براى آنها که حج را وسیله تفریح و سیر و سیاحت و یا تظاهر و ریا و تهیه وسائل مادى شخصى قرار داده و هرگز به روح آن واقف نشده‏‌اند سهم آنها همان است که به آن رسیده‌‏اند!

بعد سیاسی حج

2- بعد سیاسى حج-: به گفته یکى از بزرگان فقهاى اسلام مراسم حج در عین اینکه خالصترین و عمیقترین عبادات را عرضه مى‌‏کند، مؤثرترین وسیله براى پیشبرد اهداف سیاسى اسلام است.

روح عبادت، توجه به خدا، و روح سیاست، توجه به خلق خدا است، این دو در حج آنچنان به هم آمیخته‌‏اند که تار و پود یکپارچه!

حج عامل مؤثرى براى وحدت صفوف مسلمانان است.

حج عامل مبارزه با تعصبات ملى و نژاد پرستى و محدود شدن در حصار مرزهاى جغرافیائى است.

حج وسیله‌‏اى است براى شکستن سانسورها و از بین بردن خفقان‌هاى نظامهاى ظالمانه‌‏اى که در کشورهاى اسلامى حکمفرما مى‏‌شود.

حج وسیله‌‏اى است براى انتقال اخبار سیاسى کشورهاى اسلامى از هر نقطه به نقطه دیگر، و بالاخره حج، عامل مؤثرى است براى شکستن زنجیرهاى اسارت و استعمار و آزاد ساختن مسلمین.

و به همین دلیل در آن ایام که حاکمان جبار همچون بنى امیه و بنى عباس بر سرزمینهاى مقدس اسلامى حکومت مى‏‌کردند و هرگونه تماس میان قشرهاى مسلمان را زیر نظر مى‌‏گرفتند تا هر حرکت آزادى بخش را سرکوب کنند، فرا رسیدن موسم حج دریچه‌‏اى بود به سوى آزادى و تماس قشرهاى جامعه بزرک اسلامى با یکدیگر و طرح مسائل مختلف سیاسى.

روى همین جهت امیرمؤمنان على علیه‌السلام به هنگامى که فلسفه فرائض و عبادات را مى‌‏شمرد درباره حج مى‏‌گوید: «الحج تقویة للدین» خداوند مراسم حج را براى تقویت آئین اسلام تشریع کرد.

بى جهت نیست که یکى از سیاستمداران معروف بیگانه در گفتار پرمعنى خود مى‏‌گوید: «واى به حال مسلمانان اگر معنى حج را نفهمند، و واى به حال دشمنانشان اگر معنى حج را درک کنند»!

و حتى در روایات اسلامى، حج به عنوان جهاد افراد ضعیف شمرده شده، جهادى که حتى پیرمردان و پیرزنان ناتوان با حضور در صحنه آن مى‏‌توانند شکوه و عظمت امت اسلامى را منعکس سازند، و با حلقه‌‏هاى تو در توى نمازگزاران گرد خانه خدا و سردادن آواى وحدت و تکبیر، پشت دشمنان اسلام را بلرزانند.

بعد فرهنگی حج

3- بعد فرهنگى: ارتباط قشرهاى مسلمانان در ایام حج مى‌‏تواند به عنوان مؤثرترین عامل مبادله فرهنگى و انتقال فکرها در آید.

مخصوصاً با توجه به این نکته که اجتماع شکوهمند حج، نماینده طبیعى و واقعى همه قشرهاى مسلمانان جهان است (چرا که در انتخاب افراد براى رفتن به زیارت خانه خدا هیچ عامل مصنوعى مؤثر نیست و زوار کعبه از میان تمام گروهها، نژادها، زبانهائى که مسلمانان به آن تکلم مى‌‏کنند برخاسته و در آنجا جمع مى‌‏شوند).

لذا در روایات اسلامى مى‌‏خوانیم: یکى از فوائد حج نشر اخبار و آثار رسول اللَّه صلى الله علیه و آله به تمام جهان اسلام است.

«هشام بن حکم» که از دوستان دانشمند «امام صادق علیه‌السلام» است مى‏‌گوید: از آنحضرت درباره فلسفه حج و طواف کعبه سؤال کردم، فرمود: «خداوند این بندگان را آفرید ... وفرمانهائى در طریق مصلحت دین و دنیا به آنها داد، از جمله اجتماع مردم شرق و غرب را (در آئین حج) مقرر داشت تا مسلمانان به خوبى یکدیگر را بشناسند و از حال هم آگاه شوند، و هر گروهى سرمایه‌‏هاى تجارى را از شهرى به شهر دیگر منتقل کنند ... و براى اینکه آثار پیامبر صلى الله علیه و آله و اخبار او شناخته شود، مردم آنها را به خاطر آورند و هرگز فراموش نکنند»

به همین دلیل در دورانهاى خفقان بارى که خلفا و سلاطین جور اجازه نشر این احکام را به مسلمانان نمى‌‏دادند آنها با استفاده از این فرصت، مشکلات خود را حل مى‌‏کردند و با تماس گرفتن با ائمه هدى علیهم‌السلام و علماى بزرگ دین پرده از چهره قوانین اسلام و سنت پیامبر صلى الله علیه و آله بر مى‌‏داشتند.

از سوى دیگر، حج مى‌‏تواند، مبدل به یک کنگره عظیم فرهنگى شود و اندیشمندان جهان اسلام در ایامى که در مکه هستند گرد هم آیند و افکار و ابتکارات خویش را به دیگران عرضه کنند.

اصولا یکى از بدبختی‌هاى بزرگ این است که مرزهاى کشورهاى اسلامى سبب جدائى فرهنگى آنها شود، مسلمانان هر کشور تنها به خود بیندیشند، که در این صورت جامعه واحد اسلامى پاره پاره و نابود مى‌‏گردد. آرى حج می‌‏تواند جلو این سرنوشت شوم را بگیرد.

و چه جالب مى‌‏فرماید امام صادق علیه‌السلام در ذیل همان روایت هشام بن حکم: «اگر هر قوم و ملتى تنها از کشور و بلاد خویش سخن بگویند و تنها به مسائلى که در آن است بیندیشند همگى نابود مى‏‌گردند و کشورهایشان ویران مى‌‏شود، منافع آنها ساقط مى‌‏گردد و اخبار واقعى در پشت پرده قرار مى‌‏گیرد»

بعد اقتصادی حج

4- بعد اقتصادى حج-  بر خلاف آنچه بعضى فکر مى‌‏کنند، استفاده از کنگره عظیم حج براى تقویت پایه‌‏هاى اقتصادى کشورهاى اسلامى نه تنها با روح حج منافات ندارد بلکه طبق روایات اسلامى یکى از فلسفه‏‌هاى آن را تشکیل مى‏‌دهد.

چه مانعى دارد مسلمانان در آن اجتماع بزرگ، پایه یک بازار مشترک اسلامى را بگذارند، و زمینه‏‌هاى مبادلاتى و تجارى را در میان خود بگونه‌‏اى فراهم سازند که نه منافعشان به جیب دشمنانشان بریزد، و نه اقتصادشان وابسته به اجانب باشد، که این دنیا پرستى نیست، عین عبادت است و جهاد.

و لذا در همان روایت «هشام بن حکم» از «امام صادق» علیه‌السلام ضمن بیان فلسفه‌‏هاى حج صریحاً به این موضوع اشاره شده بود که یکى از اهداف حج، تقویت تجارت مسلمانان و تسهیل روابط اقتصادى است.

و در حدیث دیگرى از همان امام علیه‌السلام در تفسیر آیه «لیس علیکم جناح ان تبتغوا فضلا من ربکم» (بقره- 198) مى‏‌خوانیم که فرمود: منظور از این آیه کسب روزى است فاذا احل الرجل من احرامه وقضى فلیشتر و لیبع فى الموسم: «هنگامى که انسان از احرام بیرون آید و مناسک حج را بجا آورد در همان موسم حج خرید و فروش کند (و این موضوع نه تنها گناه ندارد بلکه داراى ثواب است)

همین معنى در ذیل حدیثى که از «امام على بن موسى الرضا» علیه‌السلام به طور مشروح در بیان فلسفه‌‏هاى حج وارد شده است آمده و در پایان آن مى‏‌فرماید: «لیشهدوا منافع لهم»

اشاره به اینکه آیه «لیشهدوا منافع لهم» هم منافع معنوى را شامل مى‌‏شود و هم منافع مادى را که از یک نظر همه معنوى است.

کوتاه سخن اینکه این عبادت بزرگ اگر بطور صحیح و کامل مورد بهره‏‌بردارى قرارگیرد و زوارخانه خدا در آن ایام که در آن سرزمین مقدس حضور فعال دارند و دلهایشان آماده است از این فرصت بزرگ براى حل مشکلات گوناگون جامعه اسلامى با تشکیل کنگره‌‏هاى مختلف سیاسى و فرهنگى و اقتصادى استفاده کنند، این عبادت مى‌‏تواند از هر نظر مشکل گشا باشد، و شاید به همین دلیل است که امام صادق علیه‌السلام مى‏فرماید: «لایزال الدین قائماً ما قامت الکعبة» مادام که خانه کعبه برپا است اسلام هم برپا است.

و نیز على علیه‌السلام فرمود: خانه خدا را فراموش نکنید که اگر فراموش کنید هلاک خواهید شد. «الله الله فى بیت ربکم لاتخلوه ما بقیتم فانه ان ترک لم تناظروا» خدا را خدا را، در مورد خانه پروردگارتان، هرگز آنرا خالى نگذارید که اگر آنرا ترک گوئید مهلت الهى از شما برداشته مى‌‏شود!

و نیز به خاطر اهمیت این موضوع است که فصلى در روایات اسلامى تحت این عنوان گشوده شده است که اگر یکسال مسلمانان بخواهند حج را تعطیل کنند بر حکومت اسلامى واجب است که با زور آن‌‏ها را به مکه بفرستد.

«حج» یک عبادت مهم انسان‌‏ساز / اسرار قربانی، رمی جمرات و سعی بین صفا و مروه

سفر حج در حقیقت یک هجرت بزرگ است، یک سفر الهى است، یک میدان گسترده خودسازى و جهاد اکبر است.

مراسم حج در واقع عبادتى را نشان مى‌‏دهد که عمیقاً با خاطره مجاهدات ابراهیم و فرزندش اسماعیل و همسرش هاجر آمیخته است، و ما اگر در مطالعات در مورد اسرار حج از این نکته غفلت کنیم بسیارى از مراسم آن به صورت معما در مى‌‏آید، آرى کلید حل این معما توجه به این آمیختگى عمیق است.

هنگامى که در قربانگاه در سرزمین منى مى‌‏آئیم تعجب مى‌‏کنیم این همه قربانى براى چیست؟ اصولا مگر ذبح حیوان مى‏‌تواند حلقه‌‏اى از مجموعه یک عبادت باشد؟!

اما هنگامى که مسأله قربانى ابراهیم را به خاطر مى‏‌آوریم که عزیزترین عزیزانش و شیرین‏‌ترین ثمره عمرش را در این میدان در راه خدا ایثار کرد، و بعداً سنتى به عنوان قربانى در منى به وجود آمد، به فلسفه این کار پى مى‏‌بریم.

قربانى کردن رمز گذشت از همه چیز در راه معبود است، قربانى کردن مظهرى است براى تهى نمودن قلب از غیر خدا، و هنگامى مى‏‌توان از این مناسک بهره تربیتى کافى گرفت که تمام صحنه ذبح اسماعیل و روحیات این پدر و پسر به هنگام قربانى در نظر مجسم شود، و آن روحیات در وجود انسان پرتو افکن گردد.

هنگامى که به سراغ جمرات (سه ستون سنگى مخصوصى که حجاج در مراسم حج آنها را سنگباران مى‌‏کنند و در هر بار هفت سنگ با مراسم مخصوص به آنها مى‌‏زنند) مى‌‏رویم این معما در نظر ما خودنمائى مى‌‏کند که پرتاب اینهمه سنگ به یک ستون بى‌‏روح چه مفهومى مى‌‏تواند داشته باشد؟ و چه مشکلى را حل مى‌‏کند؟

اما هنگامى که به خاطر مى‏‌آوریم اینها یادآور خاطره مبارزه ابراهیم قهرمان توحید با وسوسه‌‏هاى شیطان است که سه بار بر سر راه او ظاهر شد و تصمیم داشت او را در این میدان «جهاد اکبر» گرفتار سستى و تردید کند، اما هر زمان ابراهیم قهرمان، او را با سنگ از خود دور ساخت، محتواى این مراسم روشنتر مى‌‏شود.

مفهوم این مراسم این است که همه شما نیز در طول عمر در میدان جهاد اکبر با وسوسه‏‌هاى شیاطین روبرو هستید، و تا آنها را سنگ سار نکنید و از خود نرانید پیروز نخواهید شد.

اگر انتظار دارید که خداوند بزرگ همانگونه که سلام بر ابراهیم فرستاده و مکتب و یاد او را جاودان نموده به شما نظر لطف و مرحمتى کند باید خط او را تداوم بخشید.

و یا هنگامى که به «صفا» و «مروه» مى‏‌آئیم و مى‏‌بینیم گروه گروه مردم از این کوه کوچک به آن کوه کوچکتر مى‌‏روند، و از آنجا به این باز مى‌‏گردند، و بى آنکه چیزى به دست آورده باشند این عمل را تکرار مى‏‌کنند، گاه مى‌‏دوند، و گاه راه مى‏‌روند، مسلماً تعجب مى‏‌کنیم که این دیگر چه کارى است، و چه مفهومى مى‏‌تواند داشته باشد؟!

اما هنگامى که به عقب بر مى‌‏گردیم، و داستان سعى و تلاش آن زن با ایمان «هاجر» را براى نجات جان فرزند شیر خوارش اسماعیل در آن بیابان خشک و سوزان به خاطر مى‏‌آوریم که چگونه بعد از این سعى و تلاش خداوند او را به مقصدش رسانید، چشمه زمزم از زیر پاى نوزادش جوشیدن گرفت، ناگهان چرخ زمان به عقب بر مى‌‏گردد، پرده‌‏ها کنار مى‌‏رود، و خود را در آن لحظه در کنار «هاجر» مى‌‏بینیم، و با او در سعى و تلاشش همگام مى‌‏شویم که در راه خدا بى‌‏سعى و تلاش کسى به جائى نمى‌‏رسد!

و به آسانى مى‌‏توان از آنچه گفتیم نتیجه گرفت که «حج» را باید با این رموز تعلیم داد، و خاطرات ابراهیم و فرزند و همسرش را گام به گام تجسم بخشید، تا هم فلسفه آن درک شود و هم اثرات عمیق اخلاقى حج در نفوس حجاج پرتو افکن گردد، که بدون آن آثار، قشرى بیش نیست.

انتهای پیام/ک
برچسب ها:
آخرین اخبار