امروز : چهارشنبه ۱ شهریور ۱۳۹۶ - 2017 August 23
۲۰:۳۰
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 48556
تاریخ انتشار: ۲۵ شهریور ۱۳۹۲ - ساعت ۰۹:۰۰
تعداد بازدید: 83
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، الگوهای مختلفی به عنوان شاخص رفتارهای اجتماعی در اسلام مطرح است که از ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، الگوهای مختلفی به عنوان شاخص رفتارهای اجتماعی در اسلام مطرح است که از مهم‌ترین آنها الگوی پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) هستند که دارای ویژگی‌های عصمت، حجیت و سیره مشخص و روشن زندگی‌اند که همه اینها باعث اخلاق‌مدار شدن یک جامعه انسانی می‌شود.

در زیارت جامعه کبیره بیان شده که «شهادت می‌دهم که روح، نور و سرشت شما اهل بیت (ع) یکی است. پاک و مطهر است. برخی از آنها از برخی دیگر است (با هم از یک سنخ هستند)».

مقارن با دوره قرون وسطی در غرب که به انحطاط فکری و فرهنگی منجر می‌شد اندیشه اسلامی با راهبری تفکرات امام رضا (ع) در اسلام شکوفا بود و این رویکرد که با اندیشه‌های امام رضا (ع) همراه شد بر مؤلفه‌هایی چون تأکید بر تبادل اندیشه و رواج منطقی آزادی فکری و بیان، رویکرد تقابل با مکاتب مخالف و اثبات حقانیت اسلام و ارایه الگوی رفتاری مطلوب توسط اسلام دنبال می‌شد.

حجت‌الاسلام سید سجاد ایزدهی، مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره سبک زندگی امام رضا (ع) با تأکید بر اندیشه‌های راهبردی ایشان به مناسبت زندگی شدن به میلاد امام هشتم شیعیان در گفت‌وگو با فارس نکاتی را بیان کرده که در ادامه می‌خوانیم:

امام رضا (ع)؛ یک انسان کامل و احیاگر صفات اخلاقی شایسته است

*به عنوان نخستین سؤال بفرمایید اگر بخواهیم امام رضا(ع) را به عنوان یک الگوی سبک زندگی اجتماعی در نظر بگیریم، چه نکاتی در سیره زندگی ایشان وجود دارد که حایز اهمیت است؟

-امام رضا (ع) یکی از ائمه‌ای است که رفتارهایشان می‌تواند به عنوان یک سبک زندگی اجتماعی تلقی شود چرا که ایشان به دلیل حضور در فضاهای مختلف جهان اسلام از ایران گرفته تا عراق و حضور فعالشان در عرصه‌های مختلف دینی، اجتماعی و سیاسی، رفتارهای مختلفی نیز از خود نشان داده‌اند. بنابراین امام رضا (ع) را می‌توان به عنوان یک انسان کامل و احیاگر صفات اخلاقی شایسته در تمام عرصه‌ها و روش‌های مختلف زندگی در نظر گرفت.

در نهایت اینکه رفتارهای اجتماعی در بخش‌های مختلف اجتماع بروز پیدا می‌کند و به جایگاه فرد در حوزه‌های مختلف اجتماعی بستگی دارد بنابراین شخصیت امام رضا (ع) را نیز نمی‌توان یک جا در حوزه اجتماعی بررسی کرد اما می‌توان با بررسی چند عنصر از سبک زندگی ایشان به یک درک کلی از این رفتار ایشان رسید.

اما پیش از پرداختن بدان‌ها باید توجه کرد که دوران زندگی امام رضا (ع) به لحاظ فرهنگی بین جهان اسلام، مذاهب و فرق مختلف تنش‌ها و برخوردهایی صورت می‌گرفت، بسیاری از متون ترجمه شدند و در زمینه فرق و مذاهب به لحاظ فرهنگی تبلیغات زیادی صورت می‌گرفت. بنابراین در این حوزه امام معصوم (ع) وظیفه‌ای بسیار خطیر داشت امام رضا (ع) در این دوره روش پیشینیان خود را پیش گرفت البته با تغییرات و مقتضیات زمانی خاص خود. حضور امام رضا (ع) نیز در ایران نقطه عطفی برای تحولات مختلف بین مسلمانان به ویژه اندیشه‌های ایرانیان بود که البته خوشبختانه ایرانیان به خوبی پذیرای این اندیشه‌ها شدند و حتی بسیاری از آنها در مناظرات و مباحث مطرح شده امام رضا (ع) را می‌پذیرفتند و یا مغلوبیت خود را اعلام می‌کردند.

«عالم آل محمد» در مباحثه و مسایل علمی شاخص بود

*بنابراین اگر بخواهیم جزئی این بحث را بررسی کنیم در حوزه مباحثه و مقام علمی ایشان چه جایگاهی داشتند؟

-امام رضا (ع) نظیر سایر ائمه در جامعه به لحاظ دانشی جایگاه مقبولی داشتند و می‌توان بیان کرد که بین مردم به عنوان الگو محسوب می‌شدند چرا که به فراگیری دانش، انتقال آن، مباحثه و مناظره مشغول بودند، بر این اساس شخصی که می‌خواهد الگو باشد باید بتواند رفتار مطلوب عالمانه از خود بروز دهد و این رفتار به اخلاق مزین باشد چرا که همیشه این شخصیت‌ها دارای رقبایی هستند و به دلیل گستردگی دانششان و مناظراتی که با ادیان و فرق مختلف دارند مشهورند،‌ خود امام رضا (ع) نیز به همین علت به «عالم آل محمد(ص)» مشهور است و همین لقب مشخص کننده وضعیت مطلوب ایشان در مباحثه و مسایل علمی است.

امام هشتم از مباحثه پرهیز نمی‌کردند

ایشان زمانی که در موقعیت مناظره و مواجه علمی با بزرگان، اندیشمندان و رهبران فکری از مذاهب و مکاتب مختلف بودند به تمام پرسش‌ها، شبهات و مباحث پاسخ می‌دادند بنابراین هیچ زمان از بحث فراری نبودند یا پرهیز نمی‌کردند و در تمام مناظرات و مباحثه‌هایشان رفتارشان اخلاق‌مدارانه بود که این نکته می‌تواند الگوی افراد قرار بگیرد.

بستر آزادی اندیشه در دوران امام رضا(ع) فراهم شد

*آیا در مباحثاتشان به آزادی بیان اعتقاد داشتند و خودشان مباحث را به روشنی و آشکارا بیان می‌کردند؟

-پیش از اینکه به این بحث بپردازم این را بگویم که در دوره‌ قرون وسطی که علم، فرهنگ و اندیشه به انحطاط می‌رفت و فلسفه کلیسا سخت‌گیرانه نظریات علمی را نقد و جلوی اندیشه را می‌گرفت ما در تفکر اسلامی با راهبری اندیشه‌های امام رضا (ع) به ترویج اسلام پرداختیم و در این زمینه نه تنها با شبهه‌افکنی‌ها بلکه با سلطه فرهنگی اندیشه‌های مخالف مقابله کردیم از سویی تمام این اتفاقات به دلیل بهره‌گیری از اندیشه‌های امام رضا (ع) از جمله تأکید ایشان بر تبادل اندیشه و رواج منطق آزادی فکر، رویکرد مقابله‌ای با مکاتب مخالف و اثبات حقانیت اسلام با روش عقلی و منطقی و همین ارائه الگوی رفتاری مطلوب در زمینه تعامل با دیگر ادیان و مذاهب صورت گرفته است.

امام هشتم شیعیان (ع) بستر آزادی را فراهم، شبهات را در جامعه بررسی و با پاسخ‌های منطقی به آنها اشکالات را رفع کردند.

تعهد اخلاقی نکته مهم مناظرات امام رضا (ع) است

*نوع بیان و ادبیات امام رضا (ع) در مناظرات و مباحثاتشان با دیگر ادیان به چه صورت بود؟

-خب این ادبیات همراه با تعهد به اخلاق صورت گرفته است ایشان شیوه‌ای در بحث کردن داشتند که با پرهیز از خودرأیی، جلوگیری از کوچک کردن دیگران و صحبت به نوعی که با هدف ساکت کردن طرف مقابل باشد در یک فرآیند اخلاق مدارانه به روشنگری دست می‌زدند و سپس افراد را در پذیرش مباحث مطرح شده‌شان آزاد می‌گذاشتند و بنابراین در اندیشه‌هایشان هیچ تحمیلی نمی‌کردند و آزادی را در اولویت داشتند.

استدلالات امام رضا (ع) با دیگر ادیان براساس کتاب آسمانی آنها بود

یکی از بهترین شیوه‌های مناظره این است که اجازه دهیم تا طرف مقابل سخنش را با استدلال مناسب بیان کند وگرنه هر کس در مباحث حرف خود را می‌زند و حرف طرف مقابل را نمی‌پذیرد و گوش نمی‌دهد امام رضا (ع) نیز به همین شیوه رفتار می‌کردند به این معنا که اگر با غیرمسلمان از دیگر ادیان صحبت می‌کردند براساس کتاب آسمانی آنها استدلال می‌آوردند چرا که ممکن بود که در جاهایی دیگر ادیان کتاب آسمانی اسلام یا مباحث دینی ما را قبول نداشته باشند و تنها به دین خود استناد کنند حتی برخی افراد در پاسخ به درخواست‌های مأمون برای مناظره با امام رضا جواب رد می‌دادند چرا که می‌گفتند دین ما متفاوت است و ما کتاب آسمانی شما را قبول نداریم.

استقبال امام رضا(ع) برای مناظره با عالمان دیگر ادیان

*در نهایت امام چگونه با دیگر ادیان مباحث می‌کرد؟

-با توجه به اینکه امام رضا (ع) برای گفت‌وگو با رهبران و عالمان دیگر ادیان از مسیحی گرفته تا زردشتی ابراز تمایل می‌کرد همین امر نشان دهنده توانمندی علمی ایشان در گفت‌وگو با عالمان دینی است، اما با احترام گذاشتن به عقاید دینی و مقدسات دیگران همینطور با زبان عقلانیت به مباحثه و مناظره می‌پرداخت. در کتاب «عیون اخبار الرضا» آمده که «من با اهل تورات به توراتشان، با اهل انجیل به انجلیشان، با موبدان به شیوه پارسی، با رومیان به روش خودشان و با اهل بحث و گفت‌وگو به زبان‌ خودشان استدلال می‌کنم، همه را به تصدیق خود وامی‌دارم...»

اندازه عقل مخاطب و درک او در مناظره با اهمیت است

*در نهایت نقش خرد در مباحثه‌ها و مناظرات امام رضا (ع) تا چه اندازه‌ای بود؟

-بسیار زیاد، ایشان نخست برای هر بحث و مناظره‌ای مخاطب شناسی می‌کردند به این صورت که بررسی می‌کردند که با چه کسی و چه میزان خردی می‌خواهند صحبت کنند بنابراین اندازه عقل مخاطب و درک او از تفاوت استعداد و توان انسان‌ها برای امام رضا (ع) بسیار با اهمیت بود چرا که براساس استدلال ایشان باید با برخی دقیق استدلال کرد و با برخی که از لحاظ دانشی ضعیف‌ترند ضمن جلوگیری از ورود به مباحث تخصصی به صورت غیرعمیق به بررسی مسایل و مشکلات آنها پرداخت.

بنابراین در نهایت می‌توان در شیوه استدلال امام رضا (ع) توجه به ظرف مخاطب و وضعیت فضای فکری و فرهنگی او را بررسی و مورد توجه قرار داد. به طور مثال شخصی از «ثنویه» یا دوگانه پرستان نزد امام آمد و بر یکتایی خدا دلیل خواست امام با توجه به میزان فهم و قدرت شناخت فرد به وی پاسخ اقناعی در حد اکتفایی داد و استدلال ایشان جنبه اقناعی دارد و این همان مخاطب شناسی و توجه کردن به ظرف فکری مخاطب است.

*نکته پایانی درباره الگوبرداری از زندگی امام رضا(ع) بفرمایید؟

-در نهایت بگویم که زندگی امام هشتم (ع) نقطه عطفی در تاریخ شیعه است به لحاظ عقل گرایی، مناظرات، بسط فرهنگ و اندیشه اسلامی و همینطور ارایه الگوی صحیح و رفتار اجتماعی مطلوب در برخورد با پیروان دیگر ادیان و مذاهب که باید بتوانیم از این اندیشه‌ها الگوبرداری کرده و براساس آنها چراغ راه آینده‌مان را روشن کنیم.

انتهای پیام/ک
برچسب ها:
آخرین اخبار