امروز : پنجشنبه ۳۰ شهریور ۱۳۹۶ - 2017 September 21
۱۰:۳۹
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 52294
تاریخ انتشار: ۲ مهر ۱۳۹۲ - ساعت ۰۹:۰۰
تعداد بازدید: 92
 * دکتر حسن عابدینیامروزه نقش رسانه ها در دنیای کنونی برخلاف گذشته بسیار پررنگ شده است. سیاست و دیپلماسی نیز از این تغییرات مصون نبوده و تحولات به ...

 * دکتر حسن عابدینیامروزه نقش رسانه ها در دنیای کنونی برخلاف گذشته بسیار پررنگ شده است. سیاست و دیپلماسی نیز از این تغییرات مصون نبوده و تحولات به وجود آمده، هم در دیپلماسی و هم در عرصه رسانه، موجب شکل‌گیری پدیده جدیدی به نام «دیپلماسی رسانه ای» شده است. در این بین، در تحولات یک سال گذشته خاورمیانه، عملا رسانه های جهان عرب (بویژه قطر و عربستان) نقش مهمی در تحولات سوریه به عهده داشته اند. در این نوشتار به واکاوی بیشتر رسانه های عربی در قبال سوریه پرداخته ایم.

دسته بندی رسانه های عرب زبان

در بررسی هر رسانه فارغ از نوع خبر رسانی و منطقه‌ای که خبر پخش می شود به سه عنصر توجه می کنیم. نخست سیاست صاحبان و خط مشی صاحبان آنها، دوم، مخاطب محوری آنها، و سوم اصول حرفه ای است. معمولا از نظر آکادمیک محل تلاقی این سه ضلع مثلث، جایی است که نوع نگاه آن رسانه به این رویدادها است. در این حال با این معیار اگر به بررسی رسانه های عرب زبان بپردازیم باید گفت در کشورهای عربی غرب آسیا و شمال آفریقا، عموم رسانه‌ها‌ وابسته به دولت ها هستند. طبعا در چارچوب همین سیاست، رسانه های آنها سیاست های دولت های خود را دنبال می کنند. یعنی بسته به نوع سیاست گذاری حوزه خارجی کشورها، این رسانه ها در چارچوب دیپلماسی عمومی و حرکت رسانه ای به جلو می روند.


این رسانه ها تلاش می کنند تا چنین القا کنند که دولت سوریه در حال فروپاشی است و برای تحقق این موضوع، در طی زمان های مختلف، تاریخ ها و فرجه هایی را اعلام می کنند ( مثلا در فلان روز ، مثلا ماه رمضان دو سال پیش، پارسال و یک ماه قبل و... چنین زمان هایی برای سرنگونی دولت سوریه بوده است.) این رویکرد با هدف از بین بردن روحیه مقاومت در بین مردم سوریه است.

در همین راستا اگر به دسته بندی رسانه های عرب زبان بپردازیم. در دسته نخست رسانه های عربی، رسانه های فراگیری چون العربیه و الجزیره قرار دارد که خط فکری آنها همسو و تبیین کننده دیدگاه های دولت های آنها است. یعنی نوع نگاه دولت سعودی و قطر در قبال رویدادهای سوریه، از دو رسانه بزرگ منطقه‌ای، چون العربیه‌ و الجزیره، قابل مشاهده است. به دیگر سخن می توان گفت، شبکه الجزیره، بازوی دیپلماسی عمومی قطر و شبکه العربیه بازوی دیپلماسی و سیاست خارجی دولت سعودی است. سیاست این دو دولت از ابتدا در سوریه خصمانه بوده و سیاست خارجی دو کشور مبتنی بر حمایت از گروه های تروریستی در سوریه است. لذا طبعا رسانه های العربیه و الجزیره هم تلاش کرده اند که این سیاست را برای افکار عمومی جهان عرب منطقی جلوه دهند. سایر کشورهای عربی همسو با عربستان هم در همین چارچوب  قابل تحلیل هستند.در دسته دوم رسانه های برخی از کشورها مانند کشور لبنان، عراق و رسانه هایی برون مرزی ایران هستند که با هر گونه مداخله خارجی در ناآرامی های تصنعی در سوریه مخالف هستند و این امر را مغایر با امنیت منطقه می‌دانند. رسانه های این کشورها تلاش می کنند سیاستی منطقی را تبیین کنند و به گونه ای نشان دهند که هر گونه دخالت خارجی و حمایت از گروه های مسلح در سوریه می تواند به عمیق تر شدن بحران و افزایش خسارت های مادی و انسانی در سوریه منجر گردد.

گذشته از این، گروه سومی از رسانه های عربی هستند که در حقیقت در مقاطع مختلف سیاست های مختلفی را داشته اند. یعنی در برخی از مواقع از شورشیان و گروه های مسلح حمایت کرده اند و در برخی از موارد تلاش کرده‌اند تا از برقراری آرامش در سوریه حمایت کنند. از جمله این رسانه ها، رسانه های وابسته به کشور مصر است. چرا که در دو سه ماه گذشته ما شاهد تغییر و انتقال قدرت در مصر از مرسی به السیسی بوده‌ایم، این تغییر قدرت و به تبع آن تغییر سیاست خارجی مصر در رسانه های مصری از جمله نیل و المصریه و سایر شبکه های این کشور کاملا هویدا است. یعنی در زمان مرسی رسانه های مصری عموما و به گونه ای آشکار بر ضد دولت سوریه و درحمایت از گروه‌های تروریستی عمل می کردند.


اگر به دسته بندی رسانه های عرب زبان بپردازیم. در دسته نخست رسانه های عربی، رسانه های فراگیری چون العربیه و الجزیره قرار دارد که خط فکری آنها همسو و تبیین کننده دیدگاه های دولت های آنها است. یعنی نوع نگاه دولت سعودی و قطر در قبال رویدادهای سوریه، از دو رسانه بزرگ منطقه‌ای، چون العربیه‌ و الجزیره، قابل مشاهده است.

 
اما اکنون با تغییر نگرش دولت مصر، گر چه هنوز این رسانه ها کاملا در پشتیبانی از دولت سوریه عمل نمی‌کنند اما باید گفت فضای رسانه‌ای مصر در مورد سوریه اندکی تغییر کرده و به گونه ای تلاش شده است تا از دخالت های خارجی در سوریه فاصله گیرد. در دسته چهارم برخی از رسانه‌های منطقه (بیشتر رسانه ملی کشورها) از جمله شبکه های تلویزیونی داخلی اردن، شبکه داخلی مغرب، الجزایر و بسیاری از این کشورها قرار دارد. این رسانه ها جنبه فراملیتی و منطقه ای ندارند. دسته پنجم رسانه های عرب زبان، شبکه های متعلق به کشورهای عرب زبان و مربوط به منطقه شمال آفریقا و غرب آسیا نیست بلکه رسانه های کشورهای فرامنطقه ای است که برنامه های عربی خود را پخش می کنند.

در این بین می‌توان از شبکه الحره امریکا (چه الحره عراق و یا  الحریه عام)، شبکه بی بی سی عربی، فرانس بیست و چهار و یا شبکه هایی دیگری که تاثیر گذاری خیلی زیادی ندارند نام برد. این دسته از شبکه ها به گونه‌ی مشخص در چارچوب سیاست مالکان و صاحبان خود عمل می کنند. یعنی شبکه بی‌بی‌سی عربی، سیاست دولت بریتانیا در قبال سوریه را در چارچوب دیپلماسی عمومی دنبال می‌کند. چون دولت بریتانیا و آقایان کامرون و هیگ از شورشیان مسلح در سوریه حمایت می کند و تلاش هایی را برای براندازی دولت سوریه انجام می‌دهند طبعا بی‌بی‌سی عربی هم این رویکرد را دنبال می کند. فرانس بیست و چهار هم دقیقا سیاست و رویکردهای آقایان اولاند و فابیوس را پیگیری می کند. امریکا هم همین رویکرد را در نظر دارد. یعنی  شبکه الحره یکی از بازوهای رسانه ای عربی جان کری و اوباما است. این رویکرد را در قبال سایر کشورها هم مشاهده می کنیم . چنانچه شبکه روسیا الیوم که به زبان عربی برنامه های خود را پخش میکند در چارچوب سیاست دولت روسیه عمل می کند. یعنی همانگونه که روسیه به صورت رسمی با مداخله خارجی در سوریه مخالف است، شبکه روسیه الیوم هم تلاش می کند که در گفتگو با کارشناسان و مقامات مسئول در قالب خبر، تحلیل و گزارش همین سیاست را تعقیب کند.

رسانه های مقاومت و برقراری نوعی توازن خبری

بخشی از رسانه هایی عرب زبان تقریبا از سال 2006 وارد حوزه تغییر افکار عمومی شدند که به نام رسانه‌ی مقاومت و یا نزدیک به مقاومت نام گرفتند. پیش قراول این رسانه ها، رسانه های وابسته به جمهوری اسلامی ایران است. بعد از آن رسانه‌هایی  هستند که دقیقا وابسته به محور مقاومت و گروه های مقاومت همچون المنار  وابسته به حزب اله  لبنان، و یا القدس و یا الاقصی، متعلق به جهاد اسلامی و جنبش اسلامی حماس‌ هستند که در بیشتر موارد سیاست های گروه  مقاومت را منتشر می کنند.  علاوه بر این ما شاهد شبکه های گسترده ای از این گونه از رسانه ها در عراق مانند شبکه البلادی، فرات و ... هستیم.

در کنار این گروه دیگری از رسانه های عربی وجود دارد که هر چند وابسته به مقاومت نیستند و یا همواره همسو با مقاومت نبوده اند، اما در برخی از مواقع با مقاومت همصدا شده اند. مثلا در جنگ سی و سه روزه در سال 2006 شاهد بودیم که الجزیره همصدا و همنوا با شبکه های مقاومت بود. اما در دو سال گذشته تغییر نگرشی در شبکه الجزیره بروز یافت که در نتیجه آن، بسیاری از گویندگان، سردبیران و مدیران این شبکه در اعتراضی رسانه ای به نوع نگرش الجزیره به سوریه و بحرین استعفا دادند و نوعی شبکه نوپا را در لبنان به نام المیادین را بنیان نهادند. ریاست کنونی این شبکه را بن جدو بر عهده دارد. بن جدو قبلا از مدیران شبکه الجزیره بوده و مدتی هم مدیر دفتر الجزیره در تهران و لبنان بود. به نظر میرسد این شبکه در مدتی که راه اندازی شده است در موضوعات مربوط به ایران و لبنان، بویژه در دو حوزه سوریه و بحرین همصدا با محور مقاومت عمل کرده است. بنابراین می توانیم بگوییم که شبکه های وابسته و نزدیک به محور مقاومت از سال 2006 به این سو توانسته اند تاثیر تعیین کننده ای در آگاهی بخشی به افکار عمومی جهان عرب ایفا کنند. این شبکه ها شامل طیفی از شبکه‌ی برون مرزی ایران مانند العالم،‌ المنار حزب الله ، شبکه های عراقی نزدیک به محور مقاومت و المیادین هستند.


بخشی از رسانه هایی عرب زبان تقریبا از سال 2006 وارد حوزه تغییر افکار عمومی شدند که به نام رسانه‌ی مقاومت و یا نزدیک به مقاومت نام گرفتند. پیش قراول این رسانه ها، رسانه های وابسته به جمهوری اسلامی ایران است. بعد از آن رسانه‌هایی  هستند که دقیقا وابسته به محور مقاومت و گروه های مقاومت همچون المنار  وابسته به حزب اله  لبنان، و یا القدس و یا الاقصی، متعلق به جهاد اسلامی و جنبش اسلامی حماس‌ هستند که در بیشتر موارد سیاست های گروه  مقاومت را منتشر می کنند.

تاکتیک های رسانه های قدرت های اصلی رسانه ای در جهان عرب ( قطر و عربستان)

شبکه های خبری بویژه دو شبکه خبری الجزیره و العربیه، مخاطب نسبتا فراوانی در منطقه دارند و از چند شگرد در مورد سوریه بهره می‌گیرند. نخستین شگرد آنها این است که تلاش می کنند تا صحنه میدانی سوریه را با فوری سازی تحولات در سوریه پیگیری کنند. یعنی با برجسته سازی و پخش مستمر خبرهای فوری از سوریه، تلاش می‌کنند تا بحران سوریه را در صدر اخبار منطقه‌ی غرب آسیا و شمال آفریقا قرار دهند. این موضوع کمک می‌کند تا همه توجهات به سوریه جلب گردد. دومین شگرد آن است که تلاش می کنند تا حتی از تصاویر تایید نشده برای غیر عادی جلوه دادن وضعیت داخلی سوریه بهره گیرند. مثلا ما می‌بینم از تصاویری که مربوط به غزه یا عراق است به عنوان جنایت هایی که دولت در سوریه انجام داده، استفاده شده است. چنانچه بعدا مشخص شد که این تصاویر مربوط به جنگ های سی و سه روزه، بیست و دو روزه و یا مربوط به عراق بوده است. شگرد سوم آنها، استفاده از کارشناسان همسو با سیاست های سعودی و قطر است. این امر به توزان دروغین معروف است. یعنی با آوردن کارشناسان مختلف تلاش می‌کنند تا در مخالفت با دولت سوریه، مداخله در سوریه را به عنوان اصلی که مورد حمایت افکار عمومی است جلوه دهند.

شگرد چهارم این است که، گروه های مسلحی که به داخل سوریه می روند را سوری جلوه دهند و چنین القا کنند که این مردم سوریه هستند که با دولت سوریه در حال نبرد هستند. در حالی که واقعیت امر این است که کسانی که با دولت می جنگند بیشتر افراد مربوط به القاعده و خارجی  هستند. شگرد پنجم آن است که این رسانه ها تلاش می کنند تا چنین القا کنند که دولت سوریه در حال فروپاشی است و برای تحقق این موضوع، در طی زمان های مختلف، تاریخ ها و فرجه هایی را اعلام می کنند ( مثلا در فلان روز ، مثلا ماه رمضان دو سال پیش، پارسال و یک ماه قبل و... چنین زمان هایی برای سرنگونی دولت سوریه بوده است.) این رویکرد با هدف از بین بردن روحیه مقاومت در بین مردم سوریه است. شگرد ششمی که این رسانه ها از آن بهره می برند این است که در تصویری که از سوریه نشان می دهند به چرایی خصومت های دولت های غربی، ارتجاع عرب و جناح عبری بر ضد سوریه اشاره نمی‌کنند. در واقع چنین شگردها و دهها امر دیگر، هر روز و هر لحظه از شبکه های العربیه و الجزیره،  بر ضد دولت سوریه استفاده میشود.

توان و میزان تاثیرگذاری رسانه ای قطر و عربستان در تصویر سازی از سوریه در جهان

  شبکه های العربیه و الجزیره مخاطبان زیادی در غرب ندارند لذا نقش تعیین کننده‌ای در تصویر سازی دروغین از دولت سوریه در غرب ندارند. در واقع دولت سعودی و قطر خود از حامیان و هم پیمانان غرب در منطقه هستند، و این رسانه های غربی هستند که به دلیل داشتن مخاطب گسترده تر، تصویر دروغینی از سوریه ارائه می‌دهند. یعنی وقتی جان کری اعلام می‌کند سلاح شیمیایی در سوریه استفاده شده است و رسانه های غربی بارها و بارها به آن بازتاب می دهند، تصاویر دروغینی که با وجود علم به دروغین بودن آن پخش می شود،  طبعا این رسانه‌های غرب هستند که تصویری غیر واقعی از سوریه را در اختیار مخاطبان خود قرار می‌دهند. یعنی شبکه های العربیه و الجزیره چون مخاطبان زیادی در غرب ندارند نقش زیادی در تاثیرگذاری رسانه ای و تصویر سازی از سوریه در جهان ندارند. گذشته از این، دولت سعودی و دولت قطر بیشتر دولت هایی پیرو هستند تا دولت های جریان ساز .

در دو ماه گذشته به دلیل جابجایی قدرت در قطر و یا کودتای سفید تمیم بر ضد پدر خود ( همچون رویکرد پدر در ده سال گذشته) وزن دولت قطر در تحولات سوریه به شدت کاهش یافته است و ما شاهد افزایش حضور سعودی ها و العربیه در سیاست های ضد سوری هستیم.  بنابراین باید دید که در این آرایش رسانه ای و نبرد اراده ها در غرب آسیا و شمال آفریقا (بین محور مقاومت و جناح نظام سلطه)، برد با چه کشوری است. اگر برد با محور مقاومت باشد طبعا این محور تثبیت گشته و  تاثیرگذارتر بوده و لذا دولت های منطقه مجبور به تغییراتی در سیاست های خود می شوند که این امر منجر به  کاهش اهمیت و بروز تغییرات در خط مشی رسانه های وابسته به آنان از جمله العربیه و الجزیره خواهد شد.

*کارشناس رسانه

انتهای پیام/‌
برچسب ها:
آخرین اخبار
پربازدید ها