امروز : سه شنبه ۳ اسفند ۱۳۹۵ - 2017 February 21
۲۰:۰۰
نمایشگاه رسانه دیجیتال
ادموند
کمک مالی
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 5426
تاریخ انتشار: ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۲ - ساعت ۲۳:۰۰
تعداد بازدید: 159
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس نشست «نسبت عقل و وحی» با حضور حجج اسلام عبدالحسین خسروپنا رئیس مؤسسه ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس نشست «نسبت عقل و وحی» با حضور حجج اسلام عبدالحسین خسروپنا رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، محمدتقی سبحانی رئیس پژوهشکده کلام اهل بیت دانشگاه قرآن و حدیث و علی افضلی مدیر گروه کلام مؤسسه و شهرام پازوکی مدیرگروه ادیان و عرفان مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با حضور اساتید و علاقه‌مندان عصر امروز (یک شنبه 15 اردیبهشت) در این مؤسسه برگزار شد.

خسروپناه با بیان اینکه قبل از پرداختن به نسبت میان عقل و وحی باید ابتدا به پرسش‌هایی که در این زمینه مطرح می‌شود، توجه کرد، گفت: بنده پنج پرسش اساسی درباره نسبت میان عقل و وحی طرح کرده‌ام که می‌تواند ما را در راستای دستیابی به درک صحیح یاری می‌رساند.

* پنج پرسشی که در درک نسبت میان عقل و وحی باید مدنظر قرار گیرد

وی در ادامه یک یک این سؤالات را برای حاضران عنوان کرد از جمله: معانی مختلف عقل را که فلاسفه اسلامی و غربی و متکلمان گفته‌اند از منظر وحی و شرع روایات بسنجیم، بدون در نظر گرفتن دیدگاه فلاسفه و عرفا به معانی متعدد واژه عقل و کارکردهای گوناگون آن در قرآن و سنت بیاندیشیم، همچنین ببینیم که چه نوع ترتّب معرفت‌شناسی میان عقل و وحی برقرار است؛ آیا وحی در تولید معرفت مقدم است یا عقل و یا اینکه دور هرمنوتیک میان عقل و وحی وجود دارد، نقش عقل در فهم وحی چیست، نقش ابزاری عقل در فهم وحی تا چه اندازه است و عقل تا کجا می‌تواند معانی را کشف کرده و ازدیاد ببخشد، و پرسش پنجم ناظر به تعارضات میان عقل و وحی است اگر بخواهیم به دیدگاه متفکران اسلامی، مسیحی، یهودی و فیلسوفان در باب عقل و وحی بپردازیم باید ابتدا این پرسش‌ها دقیقاً مشخص شود چرا که برخی از مواقع این مباحث در مراحل مختلف جای می‌گیرد.

رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، سپس ضمن بیان پاسخ این پرسش‌ها به ارائه توضیحاتی در این خصوص پرداخت و اظهار داشت: عقل، معانی و کارکردهایی دارد که باید توجه داشت از منظر وحی کدامیک از این معانی مورد پذیرش واقع می‌شود. اگر رجوعی به کتب فلسفی داشته باشیم درمی‌یابیم که معانی مختلفی برای عقل ذکر شده است گاهی اوقات، عقل ادراکی، عقل نظری، عقل عملی، عقل ابزاری (وسیله فهم) مطرح می‌شود.

وی افزود: همچنین اصطلاح عقل حسابگر، عقل برنامه‌ریز و در نهایت عقل خودبنیان، در میان فیلسوفان جدید و فلسفه دکارت به بعد به کار رفته است که باید این معانی از منظر وحی اسلامی که همان قرآن است مورد بررسی قرار گیرد؛ شاید عقل حسابگر در کنار عقل معاش به کار رود.

* بخشی از معانی عقل با وحی و سنت سازگاری دارد

خسروپناه عنوان کرد: بخشی از معانی عقل با وحی و سنت سازگاری دارد اما برخی معانی دیگر هست که بنده آن را در نصوص دینی مشاهده نکرده‌ام مانند عقل بالملکه، عقل بالمستفاد و البته این بدان معنا نیست که این موارد با وحی در تعارض است و یا اصلاً وجود ندارد.

وی تصریح کرد: وحی اسلامی، عقلانیت خودبنیان اومانیستی را نمی‌پذیرد؛ عقلی که منبع تکنولوژی، صنعت و فرهنگ مدرن است. عقلانیت خودبنیان که نمی‌خواهد در شناخت عالم  و آدم از وحی بهره ببرد با وحی اسلامی سازگاری ندارد.

رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، در پاسخ به سؤال دوم گفت: با تعابیر فلسفی کاری نداریم بلکه مستقیماً باید سراغ خود وحی برویم، باید ببینیم که عقل چه معنا و کاربردی درباره وحی دارد. برخی از آیات قرآن افرادی را که با وجود عقل، حق را نادیده گرفته و بر آن سرپوش نهاده‌اند را توبیخ می‌کند. بنابراین آنچه از وحی استفاده می‌شود عقل ادراکی مورد قبول است.

وی گفت: یک کاربردی از عقل در نصوص دین ما وجود دارد که فلاسفه به آن توجه نداشته‌اند و یا نسبت به آن سریع عبور کرده‌اند که این همان عقل آخرت‌ساز، هدایت‌ساز و حکمت‌ساز است همان عقلی که در روایات تفاوت میان عاقل و جاهل را بیان می‌کند و عاقل را به سوی مباحث معرفتی سوق می‌دهد و این عقل هدایتی معنای ویژه‌ای است که از نصوص دینی به دست می‌آید.

* متفکران اسلامی قائل به تقدم عقل بر فهم هستند

خسروپناه در خصوص نسبت معرفت‌شناسی میان عقل و وحی اظهار داشت: متفکران اسلامی قائل به تقدم عقل بر وحی هستند اما به نظر بنده وقتی سراغ نصوص دینی می‌رویم که دور هرمنوتیکی میان عقل و ایمان، مبتنی بر وحی است از این رو درباره نسبت عقل و وحی، عقل و دین و عقل و ایمان پرسش‌های متفاوتی مطرح می‌شود که باید به آنها توجه داشت.

وی تصریح کرد: از نصوص دینی استفاده می‌شود که عقل مستقل از وحی در حوزه شناخت، به لحاظ نظر و عمل بر ایمان تقدم دارد. عقل شکوفا شده تأثیر مستقیمی بر ایمان دارد اگر به منازل صدگانه عرفان عملی از منزل نخست تا آخرین منزل آن که همان توحید است توجه داشته باشیم این سیر ادامه دارد چرا که همانند ایمان، برای عقل و ادراکات عقلی نیز مراتبی قائل هستیم.

وی در پرسش چهارم مبنی بر نقش عقل در فهم وحی عنوان کرد:‌ دعوای جدی اخباریون و اصولیون بر سر همین موضوع است مرحوم علامه مجلسی معتقد است که عقل منبع تولید معرفت است بعد از اثبات نبوت و امامت، عقل می‌تواند توحید را درک ‌کند.

* آیت‌الله جوادی آملی: اگر عقل یک حکمی داد که با نقل، سازگاری ظاهری داشت آن عقل می‌تواند نقل را تخصیص بزند

رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، گفت: در آثار آیت‌الله جوادی آملی مطلبی وجود دارد که تاکنون در آثار هیچ فردی مشاهده نکرده‌ام. آیت‌الله جوادی آملی در کتاب «منزلت عقل در هندسه معرفت بشری» در مراتب عقل آورده است: عقل تجربی، عقل نیمه‌تجریدی (ریاضی)، عقل تجریدی (استدلالی) و عقل شهودی. این چهار مرتبه عقل منبع دین هستند همانطور که عقل و نقل منبع دین به شمار می‌روند. براین اساس اگر عقل یک حکمی داد که با نقل (وحی و روایات) سازگاری ظاهری داشت آن عقل می‌تواند نقل را تخصیص بزند.

وی در خصوص تعارض عقل و وحی گفت: ابتدا باید تکلیف عقل را مشخص کرد که کدام عقل مدنظر است چرا که هر کدام از مراتب عقل، نسبتی با وحی دارند و آیت‌الله جوادی آملی معتقد است که درجه معرفتی هر عقلی اعم از تجربی، تجریدی، نیمه تجریدی و شهودی بیشتر باشد همان مقدم می‌شود.

وی اظهار داشت:‌ در بحث نسبت میان عقل و وحی علاوه بر تعدد پرسش‌ها، پاسخ‌ها و آراء متعددی نیز در این زمینه وجود دارند.

انتهای پیام/و
برچسب ها:
آخرین اخبار
پربازدید ها