امروز : پنجشنبه ۸ تیر ۱۳۹۶ - 2017 June 29
۱۲:۳۹
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 54359
تاریخ انتشار: ۶ مهر ۱۳۹۲ - ساعت ۱۶:۱۰
تعداد بازدید: 178
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، براساس اندیشه‌های اسلامی و تفکر دینی، آزادی ریشه الهی دارد و این نحوه ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، براساس اندیشه‌های اسلامی و تفکر دینی، آزادی ریشه الهی دارد و این نحوه متفاوت نگاه کردن اندیشه‌های اسلامی از تفکرات لیبرال غربی را مشخص می‌کند، در اندیشه غربی آزادی هیچ محدودیتی ندارد و و هیچ قید اخلاقی برای آن وجود ندارد اما در مبانی اسلامی ضایع شدن ارزش‌های مادی و معنوی دیگران مغایر با آزادی است و این آزادی نه به این معنا که قید و بندی داشته باشد، بلکه به معنای صحیح کلمه دارای اصول و ابعادی خاص است.

با این احوال مبحث کرسی‌های آزاداندیشی در دانشگاه، حوزه و سایر محافل علمی یکی از مسایلی است که این روزها اذهان را درگیر کرده و به دیگر سخن بسیاری براین اعتقادند که آنطور که باید و شاید این اندیشه‌ها و طرح آنها آزادانه در فضاهای علمی گفته نمی‌شود. برهمین اساس با حجت‌الاسلام عبدالکریم بهجت‌پور، عضو هیأت علمی گروه قرآن‌پژوهشی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه درباره مباحث آزادی در قرآن کریم گفت‌وگو کردیم.

مجموعه گزاره‌های قرآن نشانگر آزاداندیشی در اسلام است

*آزادی در اندیشه اسلامی و قرآن کریم چطور منعکس شده است؟

-به جرأت می‌توان گفت که در قرآن کریم یکی از کامل‌ترین مباحث در باب آزاداندیشی بین مسلمانان و حتی غیرمسلمانان بیان شده است به این معنا که اگر مجموعه مباحث قرآن و سوره‌های مختلف را ملاحظه کنیم در می‌یابیم که صرفاً مجموعه گزاره‌های قرآن این نیست که مستقیم با مؤمنان در میان گذاشته شود و خطاب تنها مؤمنان باشند بلکه خداوند در آیات قرآن کاملاً و با وسواس زیاد مراقب بوده تا ببیند جریان مخالف چه سازی را کوک می‌کند، چه نظری دارد تا پاسخش را بدهد، بنابراین قرآن به دفعات اجازه ورود متفکرانه و حتی منتقدانه به حوزه مباحث دینی و قرآنی را نه تنها بین مسلمانان و جامعه اسلامی بلکه معاندین و مخالفین جریان اسلامی در طول تاریخ داده است  و بنابراین در چارچوب شبهات نیز انبیا (ع) به طریق اولی به خوبی به اینها پاسخ داده‌اند.

آزادی جزو فطرت انسان است

درباره آزادی از دید قرآن و اسلام در سوره اعراف آیه‌ای بدین قرار آمده است: «الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِندَهُمْ فِی التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبَاتِ وَیُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبَآئِثَ وَیَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلاَلَ الَّتِی کَانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِیَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» خطاب به پیامبر وحی شده که راه را برای فکر و جریان دینی مردم باز بگذارید و ایشان نیز خطاب به مردم گفتند که من برای شما خبائث را اعم از خوردن و آشامیدن حرام و پاکیزگی را حلال کردم.

در نهج‌البلاغه نیز به نقل از امیرالمؤمنین (ع) آمده که «بنده غیر خودت نباش، خدا تو را آزاد آفریده است» و این خلاف آن چیزی است که در آن دوران خلیفه‌ها درباره بندگی و بردگی مردم می‌گفتند و حضرت علی(ع) مردم را آزاد می‌دانست و آن را یک امر و هدیه خداوند می‌داند چرا که آزادی جزو فطرت انسان است و در اسلام آزادی تعریف مشخص و خاص خود را دارد.

امام علی (ع) می‌فرماید آزاد کسی است که بتواند شهواتش را ترک کند و انسان آزاد اگر به بردگی بندگان تن در دهد بهتر از آن است که بنده شهوات خودش باشد. بنابراین این نشان می‌دهد که بسیاری فطریات و غرایض مانع آزادی اوست و ارزش واقعی انسان به مسایل معنوی است. سایر ائمه (ع) نیز چون امام صادق (ع) به کرات درباره آزادی انسان مباحثی را مطرح ح کرده‌اند و آن را جزو ویژگی‌های الهی دانسته‌اند در نهایت این آزادی اندیشه است که از همه نوع آزادی والاتر است و بی توجهی به آن از دست دادن یک نعمت الهی است.

نزول تدریجی قرآن دلیل متقن آزاداندیشی است

*اتفاقا خود نزولی تدریجی قرآن کریم به قلب پیامبر را نیز بسیاری علما به علت آزادی اندیشه و توان قرآن در پاسخ دهی به سؤالات می‌دانند...

-همینطور است آنچه که از مطالعه آیات قرآن بدست می‌آید این است که قرآن بسیار تأکید کرده که در ذهن و اندیشه مخالفانش و کسانی که در جبهه مقاومت علیه جریان دین هستند، چه می‌گذرد چه شرایطی فراهم می‌شود که اینها به انفعال کشیده می‌شوند، اظهار نظر می‌کنند و بعد به شبهاتشان توسط قرآن پاسخ داده می‌شود.

اتفاقاً همین مسأله‌ای که مطرح کردید در قرآن بیان شده که مشرکان گفتند چرا قرآن بر پیغمبر نزول دفعی نشده و این نزول تدریجی است؟ خداوند به پیامبر (ص) فرمود که این نزول دو دلیل دارد نخست اینکه خداوند می‌خواسته دل پیامبر را در هر لحظه و شرایط با فراهم آوردن وحی و به لحاظ قلبی محکم کند و دلیل دوم نیز این است که خداوند منتظر است تا مخالفان شبهات خود را مطرح کنند تا بدان پاسخ روشن بدهد.

آزادی در اسلام پیش‌زمینه عبودیت خداست/ در غرب مرزهای اخلاق برای آزادی تعریف نمی‌شود

*تفاوت اساسی آزادی اندیشه در قرآن کریم و اسلام و آزادی براساس اندیشه غربی چیست؟

-آزادی در اسلام پیش زمینه‌ای برای عبودیت خداوند است هرچه انسان‌ها به این عبودیت نزدیک‌تر شوند به اهداف اسلامی نزدیک‌تر می‌شود اما در غرب آزادی بدون توجه به مرزهای اخلاق است به طور مثال در غرب آزادی همجنس بازها وجود دارد و کسی که مانع آن شود یک مزاحم برای آزادی محسوب می‌شود در صورتی که این آزادی نیست، این رعایت نکردن اخلاق است.

اسلام و آیات قرآن برای آزادی اجتماعی ارزش قائل است و این تفاسیر با اندیشه لیبرالی غربیان متفاوت است از دوران رنسانس نیز در غرب منشورهای متفاوتی برای آزادی اندیشه‌ و مکاتب مختلفی روی کار آمده است و کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز بدان تن داده‌اند، آزادی خواهان و فعالان حقوق بشر و آزادی انسانی مقالات و مطالب متعددی منتشر کرده‌اند که در نهایت همه اینها دیدگاه‌های معارضی با دیدگاه اسلامی را مطرح می‌کنند. بنابراین مفهوم آزادی برآنچه ما اتفاق نظر داریم کاملاً اسلامی است و با مفهوم غرب‌گرایان متفاوت است چرا که آنها تنها به آباد شدن دنیایشان می‌اندیشند حال آزادی اسلامی یک بُعد معنوی گسترده‌تری را نیز شامل می‌شود.

آزاداندیشی قرآنی متعهدانه است

*بنابراین آیا برای آزاداندیشی براساس اندیشه قرآن کریم قیدی وجود دارد؟

-قطعاً شواهد و دلایل آزاداندیشی به وضوح در قرآن شرح شده و آن اندازه زیاد است که گاهی به علت تعدد و حجم مباحثی که درباره اندیشه‌های معارض و اذهان مخالف مطرح است به چشم نمی‌آید اما بهرحال این یک جریان سربسته نیست بلکه به شکل نامه سرگشاده جلوی چشم همه است. مدل کار قرآن همین است که باب میدان دادن به نظر مخالف و پاسخ گرفتن را باز کرده است اما همانطور که پرسیدید آزاداندیشی در قرآن همراه با قیدی است که غیر متعهدانه نیست ما نباید تصور کنیم که میدانی باز شده تا هر کس هر حرفی بزند بدون اینکه پاسخی درخور در گفتمان رسمی بگیرد.

بنابراین خداوند میدان را برای ارایه نظرات باز گذاشته و مجال داده و بنابراین هر مسأله منفی یا مخالف گفتمان رایج مطرح می‌شود و پاسخ آن نیز مطرح است و این در حد پرسش و پاسخ علمی است اما اگر بحث به مرحله‌ای برسد که دیگر علمی هم نباشد و تحقیر، توهین و لجاجت باشد آنجا هم باید پاسخ داده شود.

دستگاه معرفتی جامعه باید پاسخگوی شبهات و اندیشه‌های مختلف باشد

بنابراین ما نباید تصور کنیم که مراد از آزاداندیشی و بیان اندیشه، سکوت در برابر افراد است باید دستگاه معرفتی زمان پاسخگوی شبهات و مسائل باشد، خود را مهیا کند چرت گخ مدل برخورد با افراد به تناسب ظرفیت و شرایط آنها متفاوت است، بنابراین اگر اندیشه‌ها علمی و با زبان برهان باشد، دستگاه معرفتی و گفتمان رایج هم براساس همین محتوا حرکت می‌کند.

با دلسوزی ناآگاهانه جلوی طرح بحث‌های علمی را نگیریم

*در صورتیکه برای برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی، اندیشه‌های قرآنی را با شرایط کنونی جامعه تطبیق دهیم مهمترین معضلی که باید رفع شود چیست؟

-من ترس را بزرگترین آسیب در این زمینه می‌دانم برخی تصور می‌کنند که چون شبهات در این حوزه زیاد است نباید مجال طرح به افراد داد و این ترس صاحبان قدرت و حتی اندیشه که از موضع دلسوزی هم به قضایا نگاه می‌کنند، است البته اینها هم حق دارند که نگران مسایل شوند چرا که آسیب‌های محتمل بر اندیشه و باورهای مردم سیار است به همین دلیل جلوی طرح بحث برخی مسایل را می‌گیرند منتها این روش اشتباه است و با سد کردن طرح مسایل نمی‌توان مشکلات را رفع کرد.

بنابراین در این راستا باید تلاش کنیم تا توانا شویم نه اینکه بخاطر ضعف جلوی رشد اندیشه و مباحث را بگیریم آزاداندیشی با ترس و ضعف سازش ندارد دستگاه فکری جامعه باید در زمینه کرسی‌های آزاداندیشی با ترس و ضعف در یک موضع نباشد و خود از نظر بنیه‌های فکری، علمی و احساس شخصیت از آسیب‌ بدور باشد تا تنها از این موضع بتواند معضلات و شبهات را رفع کند و از این طریق به تولید علم رسید.

دستگاه فکری محافل علمی جامه باید معرفت و قدرت علمی کافی را پیدا کند

*در نهایت نخستین گام در راستای تقویت کرسی‌های آزاداندیشی در محافل علمی چیست؟

-نخست باید توانا شویم چرا که این ظرفیت را قرآن کریم به ما عطا کرده مشکل این است که بعضی خود معرفت قوی و قادری ندارند و بنابراین در برابر جریان آزاداندیشی موضع می‌گیرند و ترس خود را انحراف مردم توجیه می‌کنند درحالیکه این ناتوانی ما است نباید به اسلام، دین و وضعیت جامعه نسبت دهیم باید اجازه برپایی این کرسی‌ها داده شود، خود دستگاه فکری محافل علمی قوی شود تا بتوانیم شبهات را رفع کرده و به شرایط بهتری برسیم.
انتهای پیام/
برچسب ها:
آخرین اخبار