امروز : پنجشنبه ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ - 2017 August 17
۱۶:۳۱
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 59909
تاریخ انتشار: ۱۸ مهر ۱۳۹۲ - ساعت ۱۲:۰۸
تعداد بازدید: 42
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات باشگاه خبری فارس «توانا»، دومین روز از همایش «حافظ و دوستی» شب گذشته با حضور بهاءالدین خرمشاهی حافظ پژوه، غلامحسین ...

به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات باشگاه خبری فارس «توانا»، دومین روز از همایش «حافظ و دوستی» شب گذشته با حضور بهاءالدین خرمشاهی حافظ پژوه، غلامحسین ابراهیمی دینانی چهره ماندگار فلسفه و مهدی محبتی استاد زبان و ادبیات فارسی در سالن اجتماعات شهر کتاب برگزار شد.

در ابتدای این مراسم مهدی محبتی، حافظ پژوه و استاد زبان و ادبیات فارسی با طرح سوالی، بیان داشت، دوست و دوستی در دیوان حافظ چه تحولی را طی کرده است؟ یا اصلاً تحولی را طی کرده یا نه؟

* بیش از 35 درصد از دیوان حافظ به محبت، دوستی و عشق اختصاص دارد

وی اضافه کرد: سوال دیگر این است که در غزلیات پانصدگانه، ما با چه مراحلی از دوست و دوستی آشنا می‌شویم و وقتی در حافظ دوست را می‌خوانیم چه تصوری از آن بیت و آن غزل و یا واژه در دل‌ خودمان جا بیاندازیم؟

محبتی ادامه داد: حافظ در کلیات غزلیات خود از 61 هزار و 727 واژه استفاده کرده است که از این تعداد حدود 50 واژه دوست و دوستی گنجانده شده است که اگر این واژه با واژه‌های مترادف معنایی همانند «یار» که در دیوان حافظ غالباً با همان مفهوم دوست به کار می‌رود، را مورد توجه قرار دهیم به بیش از یک هزار واژه خواهد رسید.

وی افزود: اگر واژه‌هایی که در توصیف «یار» به کار رفته است همانند زلف، ابرو، مژگان و چیزهایی که مرتبط با توصیف یار است و به علاوه آن توصیفی که از ابروی یار را هم ضمیمه این مهم بکنیم حجم این واژه‌ها بسیار افزایش خواهد یافت.

* تقریباً 7 درصد دیوان حافظ مرتبط با مسئله ریا و ریاکاری است

این حافظ پژوه گفت: اگر واژه‌های استعاری که حافظ برای توصیف دوست به کار می‌برد را ضمیمه کنیم همانند سرو، ماه، خورشید و مجموعه آنها را در کنار هم با واژه‌های نظیرشان یعنی واژه‌هایی که مستقیماً با آن مرتبط هستند، توضیح می‌دهد و یا به صورت سمبولیک و استعاری آن را توضیح می‌دهد یکدفعه متوجه می‌شویم که از 71 هزار واژه، آن چه مربوط به محبت، دوستی، عشق و توصیف دوست است بیش از 35 تا 40 درصد از دیوان حافظ را به خودش اختصاص می‌دهد.

وی اضافه کرد: دیوان حافظ در قدم اول، دیوان دوستی و محبت است و این مطلب که گفته‌اند حافظ قهرمان مبارزه با «ریا» است، درست بوده اما برای حافظ کافی نیست چراکه واژه «ظاهر» مجموعاً در دیوان حافظ 37 بار،  «زلف» 25 مرتبه و «ریا» 15 بار به کار رفته است یعنی تقریباً 7 درصد دیوان حافظ مرتبط با مسئله ریا و ریاکاری است.

* حافظ، قهرمان تبیین مفهوم دوستی و محبت در بشریت است

محبتی ادامه داد: حافظ قهرمان مبارزه با ریا است اما این توصیف تنها برای او کافی نیست چراکه حافظ، قهرمان جاانداختن مفهوم دوستی و محبت در بشریت است، و به نوعی قهرمان مکتب عاشقی و دوستی است؛ به همین دلیل است که در دنیا حافظ از حیث جااندازی مکتب محبت طرفدار دارد.

وی اضافه کرد: در اینجا این سوال مطرح است که در مکتب حافظ واژه دوست یک مفهوم مناسبتی و بدون پشتوانه نظری است یا این که حافظ از دوستی و دوست، مفهوم منظم و منسجمی را سراغ دارد و بر اساس آن مکتب خودش را ارائه می‌دهد؟.

این استاد زبان و ادبیات فارسی گفت: در این راستا سه نظریه وجود دارد، این که دوست همان آدم‌های واقعی روزگار خودش است و هیچ مفهوم مجازی و معنوی برای آن درنظر گرفته نمی‌شود و یا کسانی که اعم از مذکر یا مؤنث دوست‌شان داشته و به آنها دل می‌داده، دوست تلقی می‌شود.

* دوست، بیش از هر چیزی در دیوان حافظ یک امر ساخته و برخواسته از ذهن شاعر است

وی اضافه کرد: دومین نظریه این است که منظور از دوست، همان مفهوم غیرزمینی و پروردگار است و سومین نظریه که تاکنون کمتر درباره آن کار شده، این است که به نظر می‌رسد دوست، بیش از هر چیزی در دیوان حافظ یک امر ساخته و برخواسته از ذهن شاعر است یعنی نه به معنی یک امر معنوی کاملاً متعالی، و نه به موجود محسوس معین یقین دلدار.

محبتی ادامه داد: در این جا یک سوال دیگر مطرح است که آیا در مکتب حافظ دوست و دوستی به اندازه خیال، که خودش دوست را می‌سازد، قشنگی دارد؟ آیا این واژه می‌تواند حافظ را آن قدر تعالی دهد که جان‌اش را به او بدهد؟

* عدم وجود ترتیب تاریخی برای غزلیات حافظ 

این حافظ پژوه بیان کرد: مشکلی که در هر سه مرحله دوست و دوستی وجود دارد، این است که ما هیچ ترتیب تاریخی برای غزلیات حافظ نداریم، جزء به ندرت، یعنی اگر غزلیاتی پیدا شود، که تاریخ دقیق آن همانند چیزی که شاعران امروزی می‌نویسند، وجود داشته باشد، می‌توانستیم بر اساس آن سیر تحولاتی روحی حافظ را در ان خصوص پیدا کنیم، که امکان‌پذیر نیست.

وی با بیان اینکه هیچ کسی نخواهد توانست، غزلیات حافظ را بر اساس داده‌های تاریخی تنظیم کند، اضافه کرد: بر اساس زمان خطی و مستقیم نمی‌توانیم غزلیات و مفاهیمی از حافظ را تنظیم کنیم و به ناچار باید زمان را حلقوی کنیم یعنی دوست را بر اساس مراتب روحی حافظ تنظیم کنیم که این جا خود حافظ تأملی دارد که دوست را بر اساس زمان خطی تنظیم نکند چون مسائل محبت ارتباطی با زمان ندارد.

* حافظ بر مجموعه عرفان زمان خودش تسلط داشت

به گفته محبتی، اگر بخواهیم بر اساس کلمات مشابه با دوستی که از دیوان حافظ سراغ این مفهوم برویم، حجم شواهد هر کدام از لحاظ ابیات بالای یکصد تا دویست خواهد شد اما بنده سعی کرده‌ام که فقط از واژه دوست یا مفهوم و کلمه دوستی استفاده کنم و به ندرت از واژه معادل آن همانند «یار» بهره‌مند شوند.

وی افزود: حافظ بر مجموعه عرفان زمان خودش تسلط داشت یعنی دو مکتب مهم عرفانی عهد خودش را یعنی مکتب ذوقی خراسانی را و مکتب نظری ان عربی را کاملاً می‌شناسد و هر دوی آنها را به علاوه تفسیر قرآن و به نوعی تفسیر کلامی و عرفانی قرآن در مشت خودش جای داده و آنها را جزو جان خود کرده است. 

این استاد زبان و ادب فارسی گفت: حافظ، زمان درهم ریخته ابن عربی یعنی زمان بی‌زمانی را و عرفان ذوقی خراسانی را می‌شناسد و در هم ادغام می‌کند و طرح خودش را در باب محبت می‌ریزد.

* مهمترین سرمایه حافظ در برخورد با مشکلات، اشتیاق و میل بی‌پایان است

وی بیان کرد: حافظ، انسان کامل نیست بلکه کاملاً انسانی است که همه ابعاد وجودی ما را عمیق‌تر و بهتر از ما درک می‌کند به این معنا که از یک انسان کامل، کامل‌تر است و حساسیت انسانی آن فوق‌العاده قوی است.

محبتی ادامه داد: اگر به دیوان حافظ توجه کنید، متوجه می‌شوید که حافظ 104 بار «باد صبا» را وسیله ارتباط با دوست قرار می‌دهد، همچنین در زمان حافظ فیس‌بوک، ایمیل و موبایل، تلفن و نامه نبود و دو نفر از قبیله دور افتاده همانند مجنون و لیلا چگونه با هم ارتباط برقرار می‌کنند این سخن من بسیار جدی و به دور از طنز است.

وی افزود: مقوله خیال در حافظ، باید مورد تفسیر قرار گیرد اما بنده معتقدم محافظ در مقوله خیال، بسیار تحت تأثیر مکتب ابن عربی است، چراکه وی با صراحت می‌گوید، حقیقت این زندگی جز خیال‌های متعدد ما چیز دیگری نیست.
برچسب ها:
آخرین اخبار