امروز : سه شنبه ۳ مرداد ۱۳۹۶ - 2017 July 25
۱۹:۳۵
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 86944
تاریخ انتشار: ۱۶ خرداد ۱۳۹۳ - ساعت ۰۶:۰۰
تعداد بازدید: 37
به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، یکی از مباحثی که ما در دنیای امروز بیش از هر زمان دیگر بدان نیاز داریم ...

به گزارش خبرنگار آیین و اندیشه خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس، یکی از مباحثی که ما در دنیای امروز بیش از هر زمان دیگر بدان نیاز داریم و یک بار دیگر باید با توجه به اندیشه سیاسی امام راحل به آن رجوع کنیم، بحث حقوق شهروندی است که مباحث مختلف، گوناگون و زوایای متعددی دارد.

در اندیشه سیاسی حضرت امام(ره) شناسایی حقوق شهروندی یکی از مباحث کلیدی است و از آنجا که ایشان با تمام وجود به حقوق مردم اعتقاد و باور داشته لذا زمینه حضور و دخالت مردم در سیاست، جامعه و اقتصاد را برای آنها فراهم کرد.

مهمترین تفاوت حقوق بشر اسلامی و غربی بر اساس دیدگاه امام راحل، آن است که در نگرش غربی همه امور بر محور «انسان» مادی و بریده از وحی استوار می‌شود و در اسلام بر محور کلمه «الله» و احکام الهی.

اینها بخشی از سخنان حجت‌الاسلام سیدکاظم سیدباقری، عضو هیئت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره مؤلفه‌های اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) است. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم.

آزادی سیاسی یکی از ابعاد حقوق شهروندی است

*آقای سیدباقری لطفاً ابتدا درباره حقوق شهروندی به عنوان یکی از مؤلفه‌های اندیشه سیاسی حضرت امام توضیح دهید؟

- نخست بگویم که یکی از مباحث دنیای امروز که بیش از هر زمانی دیگر بدان نیاز داریم و گویی یک بار دیگر باید براساس آن به اندیشه سیاسی امام بازگشت کنیم، همین حقوق شهروندی است که دارای زوایای متعددی است و از جمله مباحث کلیدی اندیشه سیاسی امام راحل نیز به شمار می‌رود؛ ایشان، با تمام وجود به حقوق مردم، اعتقاد و باور داشت لذا زمینه حضور و دخالت آنان در سیاست، جامعه و اقتصاد را فراهم کرد. لذا ایشان به صراحت می‌فرمود:

«کلیه شهروندان حق دارند در گروه بندی‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، صنعتی و اقتصادی شرکت کنند. جلوگیری از این حق، مباینت آشکاری با آزادی دارد، مگر آنکه تجمع و گروه‌بندی، خطراتی برای نظم عمومی مستقر داشته باشد».

البته این امر، ساحت‌ها و زوایای مختلفی دارد و یکی از ابعاد آن، آزادی سیاسی است.
 
آزادی اساسی ترین حقوق انسان‌ است/ دو ساحت آزادی از منظر امام

*آزادی سیاسی از دیدگاه امام راحل چگونه تعریف می‌شود؟ این آزادی چه تفاوتی با غرب دارد؟

-حضرت امام، آزادی را یکی از اساسی‌ترین حقوق انسان‌ها برمی‌شمرد چرا که این امر دارای چند زاویه و ساحت بود؛ یکی اینکه ایشان، معتقد بود مردم می‌توانند در تعیین سرنوشت خودشان دخالت کنند و نمی‌توانند و نباید در مورد آنچه در جامعه می‌گذرد سکوت کنند و از کنار آن بی تفاوت بگذرند؛ نظام «جمهوری» نشانی از حضور مردم دارد و «اسلامیت» هم اصل راهبردی، هدایت گر و ارزش گذار جامعه است.

دوم آن که در نظام مردم‌سالار، باب انتقاد، استیضاح، نصیحت و اعتراض به حاکمان و کارگزاران، دولت و دولتمردان باز است و لذا دولت‌ها و حکومت و نظام هم باید در مقابل مردم پاسخگو باشند.

نکته سوم آن که امام بر این باور بود مردم در انتخابات، باید آزاد باشند و فرد، گروه و شخص دیگر حق دخالت و یا ورود به عرصه انتخاب مردم را ندارند و دیگران نمی‌توانند چیزی را بر آنها تحمیل کنند، ایشان به صراحت بیان می‌کرد که:

«همان طوری که مکرر من عرض کرده‌ام و سایرین هم گفته‌اند، انتخابات در انحصار هیچ کس نیست، نه در انحصار روحانیین است، نه در انحصار احزاب است، نه در انحصار گروه‌ها است. انتخابات مال همه مردم است. مردم سرنوشت خودشان دست خودشان است و انتخاب برای تحصیل سرنوشت شما ملت است».

امام در اوایل پیروزی انقلاب نیز حقوق مردم و رعایت آن و عمل بر اساس قانون را یادآور می‌شود؛ و تأکید می‌کند که افراد نباید طبق میل خود عمل کنند، ایشان این مسئله را رد می‌کند که کسی فکر کند به مجرد این که انقلاب شده، پس افراد، هر کارى دلشان مى‏خواهد بکنند، «رژیم عدالت معنایش این نیست که هر که هر طورى دلش مى‏خواهد عمل کند. یک قواعدى در اسلام باید باشد. باید قوانین اسلام باشد. نه بریزند مردم، زن‌ها را، زن و بچه مردم را بیرون کنند از منزلشان و لذا در ادامه با توجه به این وضعیت‌ها و گله از اوضاع می‌گوید، من هم خسته دارم مى‏شوم. خدا مى‏داند که من در آن رژیم سابق هیچ وقت از هیچ چیز خسته نمى‏شدم، هر فشارى مى‏آوردند بر من خسته نمى‏شدم، حالا دارم از خودمان خسته مى‏شوم. آخر چرا باید این طور باشد. .(صحیفه امام، ج11، ص 315) با توجه به این نکات، امام(ره) از عمق جان به حقوق شهروندان باور داشت؛ گویی با توجه به همین مسائل بود که ایشان، فرمان 8 ماده‌ای را صادر کرد که ناظر بر رعایت و حفظ حقوق شهروندان بود.
آزادی از منظر اندیشه امام، دو ساحت دارد، آزادی درونی که به رهایی از شیطان درون می‌انجامد و «آزادی بیرونی» که رهایی از طاغوت و حاکمان جور است؛ بر اساس همین اندیشه، امام برای رهایی از حاکمان و رسیدن به آن، تمامیت آزادی سیاسی، اجتماعی و ... حرکت و قیام خود را آغاز و آن را وظیفه خود دانست.

*بنابراین، رهایی از شیطان درون و بیرون، به بُعد عرفانی اندیشه امام نیز اشاره دارد...

-بله، عارف پس از سفرهای عرفانی، سفر از حق به خلق را آغاز می‌کند؛ او با پا گذاشتن روی شیطان درون، به دستگیری مردم خویش و خلق می‌پردازد و آنان را برای رهایی از طاغوت، یاری می‌کند. از همین جاست که تفاوت آزادی در اندیشه دینی و غربی آشکار می‌شود.
 
هسته حقوق بشر غربی «انسان» و حقوق بشر اسلامی «الله» است

*در همین راستا، اگر موافق باشید، اشاره‌ای کوتاه کنیم به تفاوت حقوق بشر غربی با آن چه که امام مطرح می‌کرد.

-بله، درباره نگاه امام به حقوق بشر که در چارچوب گفتمان اسلامی قرار می‌گیرد با حقوق بشر غربی، باید گفت که در اصل و شاکله اندیشه سیاسی امام(ره) «الله» و احکام خداوند قرار دارد ولی وقتی به هسته اندیشه سیاسی غرب و حقوق بشر غربی می‌نگریم، «انسان»، وجود دارد؛ لذا مولا علی (ع) می‌فرماید که «لاتکن عبد غیرک قد جعلک الله حرا»، بنده دیگری نباش چون خداوند تو را آزاد آفریده است، زمانی که انسان بنده غیر خدا می‌شود، بنده همه است الاّ خدا، اما زمانی که بنده خداوند باشد از قیود متفاوت و دامن گیر انسان، آزاد می‌شود.

امام نیز تأکید داشت که «باید همه‌ بدانیم‌ که‌ آزادی‌ به‌ شکل‌ غربی‌ آن‌، که‌ موجب‌ تباهی‌ جوانان‌ و دختران‌ و پسران‌ می‌شود، از نظر اسلام‌ و عقل‌ محکوم‌ است‌ و تبلیغات‌ و مقالات‌ و سخنرانی‌ها و کتب‌ و مجلات‌ برخلاف‌ اسلام‌ و عفت‌ عمومی‌ و مصالح‌ کشور حرام‌ است و بر همه‌ ما و همه‌ مسلمانان‌ جلوگیری‌ از آن‌ها واجب‌ است‌. و از آزاد‌ی‌های‌ مخرب‌ باید جلوگیری‌ شود. و از آنچه‌ در نظر شرع‌ حرام‌ و آنچه‌ برخلاف‌ مسیر ملت‌ و کشور اسلامی‌ و مخالف‌ با حیثیت‌ جمهوری‌ اسلامی‌ است‌ به‌ طور قاطع‌ اگر جلوگیری‌ نشود، همه‌ مسئول‌ هستند.»

نکته مهم آن است که بر اساس محوریت «الله»، حقوق واقعی انسان و شهروندان رعایت می‌شود و چون نیک بنگریم، در این نگره سعادت انسان اصل قرار می‌گیرد و نه خواسته‌های مادی و شهوانی او. اما در حقوق بشر غربی، همه چیز بر محور انسان مادی و بریده از وحی استوار می‌شود.
 
*در نهایت بگوییم که در شرایط کنونی جامعه‌مان چه میزان نیاز به اندیشه‌های سیاسی امام راحل و تحلیل کلیدواژه‌هایی چون شهروندان داریم؟

-به نظر من با همه رشدهایی که ما پس از انقلاب به برکت قیام امام داشتیم، دوباره نیاز داریم به این که اندیشه امام را بیش از هر زمان دیگر، مورد توجه قرار دهیم، زوایای آن را بفهمیم و بازخوانی کنیم. ما امروزه، در جهان اسلام نیاز داریم که اندیشه امام و توانمندی‌ها و ظرفیت‌های آن را معرفی کنیم. با همه شعارهایی که داده می‌شود، جهان اسلام با اندیشه سیاسی امام، آشنایی درست و کاملی ندارد و مباحث آن به درستی شکافته نشده است، سوگمندی این امر وقتی بیشتر می‌شود که ما در ایران نیز آن گونه که شایسته و بایسته است، این اندیشه را کنکاش  و بررسی نکرده‌ایم؛ در حالی که ما امروزه در مقابل جریانات سلفی- تکفیری، باید اندیشه سیاسی امام و تأکید ایشان بر حقوق شهروندی، آزادی سیاسی - اجتماعی، محوریت ارزش‌های الهی و رهایی از طاغوت درون و بیرون را مطرح کنیم،که اگر مسلمانان ساحت‌های این اندیشه را بشناسند، بیشتر از قبل به آن روی می‌آورند و هرگز در دام جریان‌های خطرناک تکفیری گرفتار نمی‌شوند.
 
 انتهای پیام/ 
برچسب ها:
آخرین اخبار