امروز : دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ - 2016 December 5
۰۶:۱۱
ادموند
کمک مالی
کانال پیروان موعود
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 87556
تاریخ انتشار: ۱۹ خرداد ۱۳۹۳ - ساعت ۰۶:۰۰
تعداد بازدید: 106
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات فارس،‌ چهاردهمین جلسه از سلسله جلسات نقد آثار داستانی موسسه‌ی شهرستان ادب، با نقد مجموعه داستان روی موج14 اثر ...

به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات فارس،‌ چهاردهمین جلسه از سلسله جلسات نقد آثار داستانی موسسه‌ی شهرستان ادب، با نقد مجموعه داستان روی موج14 اثر نویسنده‌ی جوان کشورمان زهره عارفی در محل موسسه‌ی شهرستان ادب برگزار شد.

در ابتدای این دیدار، مجید اسطیری، داستان‌نویس و کارشناس دفتر داستان موسسه‌ شهرستان ادب، از نویسنده کتاب خواست داستان کوتاهی از کتاب خود را برای جمع بخواند و او نیز داستان کوتاه «خودش بهم گفت» از کتابش برای حضار پرداخت. این داستان در فضای یک دبیرستان دخترانه می‌گذرد و مانند بقیه‌ی داستان‌های کتاب به موضوع انقلاب اسلامی پرداخته‌است.

اما پس از خوانده‌شدن داستان، نوبت به منتقد برنامه رسید. بلقیس سلیمانی، نویسنده و منتقد ادبی، ضمن تبریک به عارفی بابت با انرژی پیش‌رفتن در داستان‌نویسی، در ابتدا به نقد ادبیات مرسوم داستانی بانوان در ایران پرداخت: «داستان‌های زنان ما بیشتر به تنهایی زنان و مسائل خانوادگی آن‌ها، بدون هیچ پشتوانه‌ی اجتماعی و بیش از همه چیز، به رابطه‌ها، به ویژه، روابط زن و مرد می‌پردازند. در ادبیات ما، پشت بسیاری از کارهای بانوان خالی است؛ یعنی زمینه و بستر اجتماعی-تاریخی‌ای پشتش دیده نمی‌شود و این موضوع باعث دور شدن فضای ادبیات بانوان از فضای ادبیات جدی مثل ادبیات فلسفی و اجتماعی و سیاسی شده‌است.»

سلیمانی در ادامه با مستثنی کردن روی موج14 از این قاعده گفت: «اما روی موج14 از زنانه‌نویسی مرسوم ادبیات ایران فراتر رفته‌بود و موضوعاتی دستمایه‌ی کار بود که بانوان زیاد سراغش نمی‌روند. مثل موضوعات سیاسی و اجتماعی.»

این منتقد ادبی با اشاره به سختی نوشتن در بستر تاریخی اجتماعی اظهار داشت: «این نوع کارها به خودشان معطوف نیستند. بعضی می‌گویند ادبیات باید به خود معطوف باشد و نباید به چیزی مثل تاریخ و سیاست معطوف باشد. اما در واقع این اشارات تاریخی و اجتماعی خوب است؛ اما اگر صرفا خارج از متن داستان باشد مفید نیست. مسائل اجتماعی و مسائل شخصیت داستان باید در تار و پود هم تنیده شوند.» سلیمانی با بیان این که در این اکثر داستان‌های این کتاب، مسائل شخصیت‌ها همان مسائل سیاسی اجتماعی است، گفت: این داستان‌ها مخاطب را به یک دوره‌ تاریخی ارجاع می‌دهند. این مسئله باعث زیاد شدن زحمت نویسنده می‌شود. چون باید طوری بنویسد که زمینه‌ی تاریخی اجتماعی به صورت مستقل شکل و هویت بگیرد تا در زمان بماند. مثلا در این کتاب اشاراتی شده‌است به شخصیت‌هایی مثل شهید مطهری. من به عنوان یک نفر از نسل انقلاب مطهری را می‌شناسم، اما فرزند من که آن دوره را درک نکرده‌ است. مطهری را نمی‌شناسد و این نویسنده است که باید مطهری را بسازد و تبدیل به شخصیت داستان خود کند.

وی افزود: نویسندگان ما وارد این حوزه نمی‌شوند؛ هم به خاطر دشواری این گونه کارها، هم به خاطر تفاوت قرائت‌های گوناگون با هم از رویدادهای تاریخی. اما عارفی این خطر را کرده‌ است که جای تبریک دارد.

**آفت ادبیات انقلاب، شعارزدگی است

بلقیس سلیمانی در ادامه با نقد شعارزدگی در ادبیات انقلاب بیان داشت: «آفت ادبیات انقلاب، شعارزدگی است. نویسنده‌ها فکر می‌کنند چون درباره‌ ادبیات انقلاب و جنگ می‌نویسند باید قرائت مسلط را تبلیغ کنند. دوران ادبیات تهییجی گذشته است. این دوران اوایل دهه‌ی 60 بود که اذهان مردم تهییج را می‌پذیرفتند. اما روی موج14 شعارزده و تبلیغی نیست. در این کار وجه ادبی و داستانی پررنگ‌تر است و به ندرت نویسنده به دام شعار افتاده‌است و این تیزبینی نویسنده را می‌رساند.»

نویسنده‌ی رمان پرفروش «بازی آخر بانو» قلم عارفی را قلمی نجیب دانست و ذکر کرد: «نجابت قلمی که در کار عارفی مشاهده می‌شود، ویژگی بسیاری از کارهای بانوان است. عارفی حتی از روابط زن و مرد هم با اخلاق و عفیفانه می‌نویسد. این در حالی است که حتی در داستانی، شوهر به توصیف جسمانی همسر خود می‌پردازد، اما نویسنده باز هم از نجابت خود عدول نمی‌کند.»

این منتقد ادبیات داستانی، با اشاره به زاویه‌دید اول شخص در کار عارفی گفت: «بانوان معمولا بسیار مشتاق هستند که از زاویه‌دید اول شخص استفاده کنند، چون به حدیث نفس خیلی اهمیت می‌دهند. البته بعضی اعتقاد دارند زنان در طول تاریخ دهانشان بسته بود و حالا که امکان صحبت یافته‌اند می خواهند از خودشان حرف بزنند و برای همین اول شخص را انتخاب می‌کنند. به هر حال، در همه‌ی داستان‌های روی موج14 هم از اول شخص استفاده شده و نویسنده به خوبی از این امکان بهره برده‌است. البته بد نبود اگر تنوع زاویه‌ی دید هم در این داستان‌ها مشاهده می‌شد.»

سلیمانی، زبان روان را دیگر ویژگی مثبت روی موج14 دانست و در این باره گفت: «اگر زبان سطح وقایع را روایت کند، زبان گزارش نویسی است، اما اگر بتواند به عمق برود تبدیل به زبان روایی می‌شود. در این کار هم عارفی سعی کرده با گویش‌ها و ضرب‌المثل‌ها و تکیه‌کلام‌ها و دیگر امکانات زبان، زبان را غنی کند به عمق نزدیک شود. نویسنده زبان راحت و روان و بی‌دست‌اندازی دارد و به خوبی با آن فضاسازی می‌کند.»

این داستان‌نویس در ادامه افزود: «اما دریغ من درباره‌ این کار به شکسته‌نویسی برمی‌گردد. من معتقدم شکسته‌نویسی به شدت به ایجاد لحن و ریتم و فضاسازی و شخصیت‌پردازی کمک می‌کند. مخصوصا در دیالوگ‌های زاویه‌دید اول شخص، محاوره فضا را صمیمی‌تر می‌کند. این یک امکان و ظرفیت زبان فارسی است که باید آن را بشناسیم. اما نویسنده‌ی ما این کار را نکرده ‌است. البته موضوع شکسته‌نویسی محل اختلاف صاحب نظران است، اما نظر شخصی من این است که مفید است.»

این منتقد ادبی در پایان، انعکاس صداهای گوناگون زمان انقلاب در این کتاب را از نقاط قوت عارفی دانست و افزود: «نویسنده باید همه‌ی صداها را در کار خود منعکس کند. زندان‌های ما تنها از روحانیون و آدم‌های مذهبی پر نبود، غیرمذهبی‌هایی مثل چپ‌ها هم در زندان‌ها فراوان بودند که نویسنده در بعضی جاها به این اقشار اشاره کرده‌ است. یک اثر ادبی اگر بخواهد یک دوره‌ی تاریخی را نشان دهد باید بازتاب‌دهنده‌ی همه‌ی صداها باشد.»

سلیمانی در ادامه از تنوع شخصیت در داستان‌های روی موج14 به عنوان یک حسن یاد کرد و محوریت قرار گرفتن زن به عنوان زندانی را هم نقطه‌ی برجسته‌ای دانست.

انتهای پیام/و
برچسب ها:
آخرین اخبار