امروز : دوشنبه ۴ بهمن ۱۳۹۵ - 2017 January 23
۱۵:۴۱
ادموند
کمک مالی
موسسه قاف
جنبش
کد خبر: 94203
تاریخ انتشار: ۱۶ تیر ۱۳۹۳ - ساعت ۱۱:۳۳
تعداد بازدید: 105
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس،‌ دومین نشست از سلسله نشست‌های ادبیات داستانی موسسه فرهنگی هنری شهرستان ...

به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری پیروان موعود به نقل از خبرگزاری فارس،‌ دومین نشست از سلسله نشست‌های ادبیات داستانی موسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب با حضور حمیدرضا شاه‌آبادی، حجت‌الاسلام محمدمهدی فاطمی صدر و کامران پارسی‌نژاد عصر روز گذشته در محل مؤسسه شهرستان ادب برگزار شد.

*قصه‌های دینی مادربزگ‌ها بسیار تاثیرگذار بود

کامران پارسی‌نژاد منتقد و پژوهشگر ادبی، گفت: شنیدن نظرات مختلف می‌تواند موجب رشد ادبیات شود، قصه‌های دینی مادربزرگ‌ها به شدت تأثیرگذار بوده است، ادبیات دینی یک واژه گسترده است که دارای زیرگروه‌های بسیاری چون ادبیات آئینی است. حتی به نظرم ادبیات ضد دینی نیز می‌تواند ذیل ادبیات دینی قرار بگیرد، برای نمونه در جهان، ادبیات ضد اسلامی یکی از ژانرها و گونه‌های رایج ادبی است.

*ادبیات داستانی دینی باید به روز باشد

وی افزود: در غرب جایگاه ادبیات داستانی بسیار رفیع بوده که حتی شعر هم نمی‌تواند جای آن را پر کند، متاسفانه در ایران در هیچکدام از رشته‌های علوم انسانی به طور خاص به ادبیات داستانی پرداخته نشده ولی برعکس شاهدیم که نویسندگان مطرح ادبیات داستانی جهان، در یک رشته غیر از ادبیات داستانی سررشته دارند و پیام‌ها و حرف‌های خود را از طریق ادبیات داستانی بیان نموده‌اند. در کشور ما به مباحث دینی جز تاریخ اسلام در ادبیات داستانی توجه نشده است، ادبیات داستانی دینی باید تولید شود ولی حتما توجه داشت که در این حوزه باید به روز باشیم.

*نویسنده نباید برای یک قشر خاص بنویسد

این منتقد ادبی خاطرنشان کرد:‌ جوانان در مقدمات و اوصل دینی با مشکلات عدیده‌ای روبرو هستند و باید جواب این مشکلات داده شود. ولی نه به طور مستقیم، بلکه داستان با برخوداری از فراز و نشیب می‌تواند تاثیرگذار باشد تا مخاطب نیز نتواند دست نویسنده را بخواند. نویسنده در داستان نباید برای یک قشر و تفکر خاص بنویسد، بلکه باید یک جامعیت و عمومیت در مخاطب مدنظر داشته باشد.

*مخاطب در داستان به دنبال کشف حقیقت است

پارسی‌نژاد ادامه داد: در ادبیات دینی، در پی اثبات هستیم و زمانی که به اثبات بپردازیم باید مستقیم‌گویی نمود و این مستقیم‌گویی تکرار ایجاد می‌کند، ولی اگر بتوانیم با یک تلنگر به هدفمان دست یابیم آنگاه در حوزه تولید داستان دینی موفق شده‌ایم. یکی از مواردی که انسان همیشه با آن روبروست، کشف حقیقت است. مخاطب وقتی داستان را می‌خواند در نظر دارد تا به حقایقی از جهان دست یابد. البته به این معنا نیست که حتما باید حقیقت تازه‌ای به خواننده نشان داده شود، بلکه از یک منظر و زاویه دید دیگر می‌توانیم حقیقت را به تصویر بکشیم.

*جایگاه نوآوری در ادبیات دینی

وی یادآور شد: نوآوری جایگاه ویژه‌ای در ادبیات دینی دارد ولی تاکنون بیشتر به احادیث و سیره معصومین توجه شده و اگر می‌خواهیم به جایگاه خوبی در ادبیات دینی برسیم، لاجرم باید سراغ نوآوری برویم. منظور از نوآوری، بدعت در دین نیست، بلکه منظور نوآوری در فرم و ساختار است. من مخالف سبک مدرن و پست‌مدرن در ادبیات دینی هستم ولی از رئالیسم جادویی و یا جریان سیال ذهن می‌توان بهره برد. برخی آثار پائولو کوئلیو در چارچوب ادبیات دینی قرار می‌گیرد و نوعی عرفان در آثار وی مشهود است.

*وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به امور کلان هم توجه کند

پارسی نژاد گفت: باید جامعه امروز را شناخت و این شناخت و آسیب‌شناسی با هم باشد. وزارت فرهنگ باید علاوه بر نشر کتاب به امور کلان نیز توجه کند و از متخصصان علوم دینی و جامعه شناسان استفاده کند تا پژوهش‌هایی صورت گیرد و این پژوهش‌ها در اختیار نویسندگان قرار داده شود. برخی بر این عقیده‌اند که ادبیات دینی نداریم که به نظرم این عقیده غلط است. همانطور که ادبیات سیاسی، اجتماعی و ... وجود دارد ادبیات دینی نیز وجود خواهد داشت که این‌ها بیشتر دارای صبغه‌های روشنفکری است، از دیگر سوء عده‌ای از مذهبیان افراطی نیز معتقدند ادبیات دینی نباید وجود داشته باشد زیرا این ادبیات وارد مباحث مطلق دینی شده و اشتباه است و این نظر نیز یک پایگاه فکری ناصحیح دارد.

*نویسنده دینی باید به ابزارش متعهد باشد

این پژوهشگر ادبی در پایان تاکید کرد: رسالتِ نویسنده متعهدِ دینی در اولین مرحله، شناخت ابزار کار خود است که اگر این سلاح و ابزار را نشناسد، عملکرد اصلی خود را از دست خواهد داد. نویسنده باید به اعتقادات و ابزاری که در اختیار دارد، پایبندی نشان دهد و این مهمترین مرحله رسالت نویسنده متعهد است.

*رمان دینی نداریم

حمیدرضا شاه‌آبادی نیز در ادامه نشست ادبیات دینی، گفت: در همین ابتدا بجای ادبیات دینی بر روی رمان دینی تاکید می‌کنم. میلان کوندرا می‌گوید: «رمان عمل فرد پرسشگر در برابر هستی است و از آنجا که انسان دین‌مدار سؤالی در برابر هستی ندارد، پس رمان دینی نیز نمی‌تواند خلق کند» در یاد دارم که سال‌ها پیش در پرسشی از یک فیلسوف درباره وجود رمان دینی با پاسخ وی مبنی بر عدم وجود رمان دینی روبرو شدم.

*رمان محصول دنیای مدرن است

وی افزود: هر اندازه در ادبیات از واقعیت فاصله می‌گیریم بیان ادبی ما غنای بیشتری می‌یابد و در پاره‌ای از اوقات از این بیان ادبی به علت شاخ و برگ‌ها، تعبیر به دروغ می‌شود. رمان محصول دنیای مدرن است و مرز بین قرون وسطی و عصر رنسانس را نگارش یک رمان می دانند. رمان دن‌کیشوت اثر سر وانتس در دوره میان قرون وسطی و رنسانس شکل گرفته و تبدیل می‌شود به یک مانیفست برای یک دنیای جدید که این دنیای جدید همان عصر مدرن است.

*تأویل‌پذیری ویژگی متن ادبی است

شاه‌آبادی در ادامه گفت: نگرش عرفانی به دین راه پرسشگری انسان را باز می‌گذارد و این موضوع در قرآن کریم نیز به چشم می‌آید و مباحث چالشی پرسشگرانه بارها در متن این کتاب الهی به چشم می‌آید و این نشان می‌دهد که در برابر انسان دین‌مدار، راه پرسش باز است. بزرگترین ویژگی یک متن ادبی تأویل‌پذیری آن است. در ادبیات هر دال یک مدلول ندارد بلکه دارای مدلول‌های بیشمار است، اگر میزان تفکرهای برداشت و تعاریف از یک متن افزایش یابد، نشان از موفقیت یک اثر ادبی است.

*نگاه ابزاری به ادبیات دینی نباید داشت

وی یادآور شد: نگاه صرفا ابزاری داشتن به ادبیات دینی، تفاوتی با عده‌ای که مخالف ادبیات دینی هستند، ندارد و به نظرم نگاه مخالفان ادبیات دینی بهتر از نگاه اول است زیرا گروه اول شان ادبیات دینی را پایین می‌آورند. بسیار خوب است که بتوانیم آثار دینی تأویل‌پذیر مخاطب‌پسند و ... تولید کنیم. زمانی که این آثار تولید نشود، نویسندگان دست چندم با خلق آثار کم رمق وارد میدان شده و آثار ضعیف را به خورد مخاطب می‌دهند و این ناشی از عدم حضور نویسندگان قدرتمند است.

*آثار ادبی دست به واقعیت‌نمایی می‌زنند

شاه‌آبادی افزود: وقتی حرف از واقعیت می‌زنیم منظور ما همان پرسش‌هایی است که انسان پرسش‌مدار در قالب رمان آنها را پرسیده است. هیچ اثر ادبی مدعی نیست که به واقعیت رسیده است، بلکه‌ آثار ادبی به واقعیت‌نمایی دست می‌زنند. مسئله مهم در اینجا آن است که بخش‌هایی در داستان وجود دارد که در دنیای خارج واقعی هستند و در جهان داستان نیز واقعی به نظر می‌رسد، ولی در مقابل برخی بخش‌ها نیز هستند که در خارج واقعی بوده ولی در عالم داستان واقعی نیستند.

*خلاقیت هنرمند شعاعی از خلاقیت خداوند است

وی در پایان گفت: خلاقیت هنرمند شعاعی از خلاقیت خداوند است، و این ارزشمند است که هنرمند به خلق یک اثر هنری دست می‌زند به شرط آنکه بتوانیم آن اثر را فهمیده و درک نماییم. اگر به رسالت نویسنده دینی فکر می‌کنیم، نباید نگاه ابزاری به آن داشت، بزرگترین رسالت نویسنده دینی فقط و فقط نوشتن است،‌ هر نوشته‌ای که از سوی نویسنده دینی منتشر شود، اثرگذار بوده و اندیشه دینی آن نویسنده در متن موج می‌زند، اگر واقعا دین‌مدار هستیم و اگر الهی می‌اندیشیم، باید بنویسیم.

*تحقق توحید در روایت یک رمان وجود ندارد

حجت‌الاسلام محمدمهدی فاطمی‌صدر در ادامه این نشست گفت: آن چه این روزها در تأمل بر مقوله رمان دینی رایج است، ره‌یافت‌های معناشناسانه، نشانه‌شناسانه یا روش‌شناسانه است و داستانی دینی دانسته می‌شود که موضوع، مضمون یا مرادی دینی داشته باشد. با این همه زمان آن رسیده است که با ره‌یافت‌ هستی‌شناسانه و متکی بر سنت حکمت شیعی به مطالعه رمان بپردازیم؛ این هم‌آن چیزی است که آن را «الهیات رمان» می‌نامم. مسأله اصلی الهیات رمان آن است که آیا امکان تحقق توحید در مراتب روایت یک رمان وجود دارد؟ پاسخ من به این پرسش منفی است. فارغ از موضوع و مضمون و مراد، بنیان کلامی اغلب رمان‌هایی که دینی خوانده می‌شوند تثنیه است و اندکی از آن‌ها مانند بی‌وتن گرفتار تثلیث هستند.

*امیرخانی پیش‌روترین رمان نویس دینی

وی افزود: این روزها رمان‌نویسان دینی پس‌رو هنوز در کرانه‌های رمان‌های تاریخی محدود مانده‌اند و به اعتبار بازنویسی مقدسات اسلام و انقلاب خوانده می‌شوند. پیش‌روترین رمان‌نویس دینی، رضا امیرخانی نویسنده‌ رمان بی‌وتن است که پا به عرصه‌ی رئالیسم معجزه نهاده است. با این همه رئالیسم معجزه تنها در سطح راویت اسلام و انقلاب و امام است و در عمق و فراروایت مشحون از شرک خفی است و بازتولید اسرائیلیات توراتی است.

*رمان‌نویسان دینی پاسخ دهند

فاطمی‌صدر گفت: مهم‌ترین موضوعی که رمان‌نویسان دینی باید به آن پاسخ دهند آن است که مشیت جاری در داستان آن‌ها از آن که است؟ خود ایشان یا خداوند متعال. اگر مشیت جاری در رمان متعلق به خود نویسنده باشد که نمی‌توان آن را دینی دانست و اگر متعلق به خداوند باشد که دیگر با یک رمان خلاق مواجه نخواهیم بود.

*رمان‌نویسان در ارتباط با خدا بنویسند

وی در پایان گفت: دعوت من از همه‌ نویسنده‌هایی که هنوز از امکان رمان دینی دفاع می‌کنند آن است که در باره‌ خود خداوند و ملائکه و عرش او رمان فراتاریخی بنویسند، و اگر نمی‌توانند که نمی‌توانند ذوق ادبی‌شان را در خدمت احیای سنت روایت هزارساله‌ی شیعی که ماهیتی متصل به وحی و مستند به واقعیت دارد، قرار دهند. معتقدم رمان دینی برادر سحر و جادو است. ولی کسانی که درب رمان دینی را باز کردند و تشویق به نوشتن نمودند باید تحمل مواجه شدن با تعارض‌ها را نیز داشته باشند. بزرگترین مشکلی که رمان‌نویسان دینی با آن روبرو هستند آن است که باید در هر اثر یک دنیای جدید خلق کنند، در غیر اینصورت کسی اثرش را نمی‌خرد.

انتهای پیام/و
برچسب ها:
آخرین اخبار